Ólafía Bjarnadóttir lést föstudaginn 25. september 1992, södd lífdaga. Nýlega var hún orðin 98 ára gömul og var því einn þeirra Íslendinga sem fylgt höfðu breytingum úr bændasamfélagi fram á tækniöld. Ólafía var á margan hátt merkiskona. Hún ólst upp í stórum systkinahópi en kom ung til Reykjavíkur og vann ýmis störf. Þar kynntist hún afabróður mínum, Þórði Sveinssyni, sem seinna varð bókari í Búnaðarbankanum, og tókust með þeim vinátta og ástir. Þó dróst það að þau giftust. Þórður mun hafa haft á orði að hann væri ekki nægilega stöndugur til þess að standa fyrir sómasamlegu heimili.

Fór svo að Ólafíu leiddist þófið og hún hélt til Danmerkur þar sem hún dvaldist um árabil. Þórði þótti súrt í broti að sitja eftir konulaus og mun hafa boðist til þess að senda Ólafíu peninga fyrir heimferðinni, en hún svaraði um hæl og sagðist koma þegar hún hefði safnað sér aurunum sjálf. Danmerkurdvölin var Ólafíu jafnan minnisstæð og hún sagði oft frá veru sinni þar. Ungum áheyranda varð höfuðbanagarðinn hugstæður, þegar hún lýsti staðháttum nálægt járnbrautarstöðinni. Árið 1928 kom hún loks heim til Íslands og þau Þórður giftu sig í kyrrþey. Ólafía var aldrei fyrir að láta aðra hafa neitt fyrir sér og vildi hvorki ómaka ættingja sína né tengdafólk með veisluhöldum.

Svo vildi til að mágar Ólafar, bræður Þórðar, voru giftir systrum. Tengdafólk hennar var allvel þekkt í bænum og talið ákveðið í skoðunum. Ólafía sagði seinna frá því, að hún hefði verið smeyk um að henni yrði ekki vel tekið, en bætti við: ,,Ekkert fólk reyndist mér betur." Þau Þórður bjuggu á nokkrum stöðum í Reykjavík, en þó fjárhagur þeirra væri þröngur, bjó Ólafía þeim myndarheimili. Þeim varð ekki barna auðið. Þórður dó langt um aldur fram, árið 1939. Ólafía saknaði hans mjög alla tíð og kom það fram hve vænt henni þótti um hann. Síðasta æviárið var þrek og minni Ólafíu farið að bila og hún þekkti fólk ekki alltaf. Frænka Þórðar kom í heimsókn til hennar sem oftar og færði blómavasa og sagði við Ólafíu: ,,Ég læt blómin hjá myndinni af honum Þórði." Og Ólafía svaraði: ,,Það er nú ekkert of gott handa honum Þórði Sveinssyni."

Flestum er svo farið, að eftir því sem árin færast yfir láta menn á sjá. Lengst af var eins og þetta ætti ekki við um Ólafíu Bjarnadóttur. Hún gekk allra sinna ferða og lét sér ekki nægja að skjótast milli húsa heldur gekk hún í Sundlaugarnar í Laugardal, fyrst frá Vesturgötunni, svo af Laugaveginum og loks úr Hrafnistu, en þar dvaldi hún síðustu tíu árin. Það var eins og ellin hefði ákveðið að láta Ólafíu í friði. Margur hefði viljað hafa það þrek sem Ólafía hafði um nírætt, jafnvel þó að hann væri mannsaldri yngri. Hún kippti sér ekki upp við margt og segja má að síðustu æviárin hafi verið nokkurn veginn eftir fyrirfram ákveðinni áætlun hjá Ólafíu. Fyrst eftir að hún kom á Hrafnistu fann hún að hún var hraustari en margur vistmaðurinn. En það var henni þó áreiðanlega til happs, því að hún gat þannig lagað dvölina að sínum vilja, en þurfti ekki að láta aðra leggja sér lífsreglurnar.

Hún ákvað að gefa íbúð sína á Laugaveginum til líknarmála, en henni varð ekki meira um það en hún hefði látið eitthvert lítilræði af hendi rakna. Hún ákvað það fyrir um það bil átta árum að nú ætlaði hún að hætta ferðalögum og nokkrum árum síðar ákvað hún að hætta að fara í heimsóknir. Þeim sem sóttu hana heim fannst þó sem hún væri enn í fullu fjöri. Stundum komu gestir að tómu herbergi hjá henni, en hennar var þá vísast að leita í bridsstofunni, en þar var greinilegt að karlarnir sóttust eftir að spila við hana. Það sem angraði Ólafíu mest síðustu árin var að henni þótti lífshlaupið orðið of langt.

Ólafía hafði alla tíð mikið samband við tengdafólk sitt, og áður en yfir lauk höfðu fjórar kynslóðir af þeim ættum notið kynna við hana. Hún hafði einnig oft samband við systkini sín. Þau voru þrjú á lífi þegar hún fór á Hrafnistu, en hún lifði þau öll. Ólafía var lágvaxin kona, teinrétt og kvik í hreyfingum. Hún var minnug og sagði vel frá. Hún hafði ákveðnar skoðanir á hlutunum og gat vel sagt sína meiningu, en var aldrei með offors eða yfirgang. Ólafía var geðgóð og glaðlynd kona með góðlegan svip. Hún var afar barngóð og börn höfðu gaman af því að heimsækja hana. Það var yngri kynslóðum mikil gæfa að fá að kynnast Ólafíu sem ólst upp í við lífskjör sem nú heyra sögunni til, en hafði löngu tamið sér lífsstíl sem nútímamenn sækjast eftir.

Benedikt Jóhannesson