Öllum er brugðið yfir fréttum af veikindum Geirs H. Haarde og þau munu örugglega setja mark sitt á umræðu næstu daga. Þetta eru sérstakir tímar, báðir leiðtogar stjórnarinnar glíma við erfiða sjúkdóma mitt í mestu mótmælum á Íslandi á tímum lýðveldisins þar sem stjórnin er rúin öllu trausti meirihluta þjóðarinnar.

Stjórnin er sprungin; kosið verður í maí og Geir hefur þegar lýst því yfir að hann sækist ekki eftir endurkjöri sem formaður Sjálfstæðisflokksins. Ætla verður að minna verði um mótmæli á Austurvelli um helgina í ljósi þess að stjórnin er sprungin, forsætisráðherrann að hætta, og nýjar kosningar boðaðar í maí. Stjórnina burt! Þetta mun ekki standa á spjöldunum um helgina, hún er að fara. Reiði fólks og æsingur eru samt ekki horfinn; það verður tekist á af hörku fram til kosninga. Mótmælaspjöldin verða ekki lögð niður nema tímabundið. Ég spái því að löng stjórnarkreppa blasi við eftir kosningarnar í vor. Hvers vegna? Það vantar sterka leiðtoga og áherslur flokkanna eru mjög ólíkar. Stjórnarkreppa kemur ofan á harða efnahagskreppu, bankakreppu og gjaldeyriskreppu.

Múgurinn hefur hrópað á afsögn embættismanna og ráðherra aftur og aftur með bumbuslætti og berum hnefum langt fram á nótt. Svo kom að því; ríkisstjórnin féll eins og spilaborg; líkt og bankarnir, á einni nóttu. Límið í henni fór hratt. Sennilega hafði hún ekki nægilega sterkan karakter frá upphafi. Það vantaði alltaf eitthvað. Hún kunni að stjórna í góðæri en ekki í kreppu. Hún var stór en ekki sterk. Hún myndaðist vel en hafði litla útgeislun.

Þau eru mörg efin sem tengjast stjórninni. Hún hefði getað forðast falli með því að grípa kerfisbundið til aðgerða strax í október. Hún hafði þetta auðvitað í sínum höndum. Mótmælin hófust með lágværi röddu fámenns hóps. En í nóvember sást í hvað stefndi. Þá var kominn annar tónn - og annars konar hópur niður á Austurvöll. Millistéttin var mætt. Síðasti sénsinn til að róa mótmælendur og forðast fallið var um áramótin; að grípa þá til nauðsynlegra aðgerða. Það var ekki gert. Því fór sem fór.

En skoðum nokkur EF sem hefðu bjargað ríkisstjórninni:

EF stjórnin hefði tekið af skarið.

EF stjórnin hefði haft kjark til reka bankastjórana þrjá í  Seðlabankanum eftir fall bankanna.

EF stjórnin hefði skipt út stjórn Seðlabankans.

EF stjórnin hefði skipt út forstjóra Fjármálaeftirlitsins – sem og öðrum æðstu stjórnendum Fjármálaeftirlistins.

EF hún hefði skipt um stjórn Fjármálaeftirlitsins.

EF hún hefði skipt út ráðherrunum Árna Mathiesen fjármálaráðherra og Björgvini G. Sigurðssyni viðskiptaráðherra.
 
EF stjórnin hefði ákveðið að lækka stýrivexti niður í 1% eftir fall bankanna.

EF stjórnin hefði afnumið verðtrygginguna með því að festa vísitöluna með neyðarlögum í eitt ár til að koma heimilum og fyrirtækjum til hjálpar. Ég hef endurtekið það nánast í hverri viku frá falli bankanna að ekkert væri eins mikilvægt og að afnema verðtrygginguna með því að festa vísitöluna. En Geir Haarde, Ingibjörg Sólrún, Jóhanna Sigurðardóttir og Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ (af öllum mönnum) – sem og nokkrir valinkunnir sómamenn úr hagfræðistétt hafa ekki mátt heyra minnst á afnám verðtryggingar með frystingu vísitölunnar.

EF stjórnin hefði sagt við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn: „Við getum aldrei fyrir hönd þjóðar okkar skrifað undir skilyrði um að hækka stýrivexti þegar öll ríki í kringum okkur eru að lækka stýrivexti niður í næstum núll-prósent. Við getum ekki haft hæstu stýrivexti í heimi í verstu í kreppu sem heimurinn hefur lent í; það gerir engin heilvita þjóð.“ 

EF stjórnin hefði lýst því yfir að krónan væri ónýt og taka þyrfti upp nýjan gjaldmiðil við fyrsta tækifæri.

EF stjórnin hefði lýst því yfir að hún vildi fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið og hefði það að markmiði að taka upp evru.

EF hún hefði ráðið til sín þekkta erlenda sérfræðinga til að fara ofan í uppgjör bankana.

EF hún hefði endurreist bankana með nýjum og utanaðkomandi bankastjórum sem hefðu ekki komið nálægt gamla bankakerfinu.

Þegar allt kemur til alls eru þetta ekki svo mörg EF. En þau voru of mörg. Þau hefðu dugað til að róa fólk, látið Alþingi götunnar finnast sem það hefði eitthvað um málin að segja; að einhverjir bæru ábyrgð með því að taka pokann sinn. Hún hefði sýnt að hún hefði úrræði. Þess í stað hefur hún verið táknmynd úrræðaleysis og kjarkleysis.

Kosningabaráttan er hafin. Það verður mjög erfitt verk hjá sjálfstæðismönnum að velja sér nýjan leiðtoga. Þar á bæ skortir tilfinnanlega leiðtoga en baráttan verður á milli Þorgerðar Katrínar og Bjarna Benediktssonar. Nema til komi nýr og stekur utanaðkomandi leiðtogi á sviðið; líkt og gerðist hjá Framsóknarflokknum. Samfylkingin hefur molnað í sundur hægt og bítandi – þar stendur ekki steinn yfir steini. Dagur mun örugglega taka sviðið á þeim bænum sem hægri hönd Ingibjargar. En Dagur talar  meira en hann kemur í verk. Líklegast verður kallað á Svandísi Svavarsdóttur inn í baráttuna hjá Vinstri grænum. Steingrímur J. mun örugglega leiða flokkinn í kosningunum. En verður hann jafnfengsæll í kosningum og í skoðanakönnunum?

En það er þetta með efin. EF stjórnin hefði. En það er of seint að ræða um það. Þetta voru í sjálfu sér ekki mörg EF en þau voru samt of mörg fyrir þessa ríkisstjórn. 

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is