Tvennt varð mér um helgina tilefni til þess að rifja upp atvik sem urðu fyrir þremur áratugum eða meira. Endurútgáfa á fyrstu plötu Stuðmanna, Sumri á Sýrlandi og saga Sólveigar Einarsdóttur af föður sínum, Einari Olgeirssyni.

Stuð, stuð, stuð

Stuðmenn voru fyrir 30 árum hljómsveit úr Menntaskólanum við Hamrahlíð. Þeir höfðu byrjað á að gefa út smáskífuna Honey, will you merry me? og á þeim tíma virtist hún ætla að verða grínútgáfa af rokkbandi. Spila hallærisrokk sem minnti á fyrstu amerísku rokkarana. Ég held að það sé ofmælt að hún hafi verið óþekkt. Ég man að Raggi Dan af Laugarásveginum var í henni á þeim tíma. Hina þekkti ég reyndar ekki svo ég muni. Það sem kom á óvart þegar Sumar á Sýrlandi kom út var að Stuðmenn gætu verið svona flottir. Ég vann úti á landi þetta sumar og heyrði plötuna í helgarfríi og sagði svo frá henni. Ég var púaður niður þegar ég sagði að Stuðmenn hefðu gefið út þrumugóða plötu. Menn bjuggust bara við meira hallærisgríni úr þeirri átt.

Það voru komnir nýir menn til leiks og um tíma var í gangi spurningaleikur um það hverjir skipuðu bandið. Dóri Andrésar vinur minn hafði þetta að vísu allt á hreinu, en hann skrifaði þá um poppmúsik í Þjóðviljann, minnir mig. Hann var nú samt ekki kommi svo ég viti, Þjóðviljinn var bara fundvís á sniðuga penna í sunnudagsblaðið á þessum árum. Stuðmenn ferðuðust um landið með grímur. En svo var leyndarmálinu kjaftað eins og gengur. Þá vissi ég vel um Egil Ólafs, hann var vinur Júlla Agnars, bekkjarbróður míns og ofurtöffara á þessum árum. Júlíus hafði gefið út plötu með Andra Erni Clausen og þeir nefndu sig Andrews. Þeir voru flottir og manni fannst maður vera merkilegur að þekkja menn sem höfðu gefið út plötu. Júlli hafði líka verið í London og verið í partýi með einhverjum frægum gaur, gott ef ekki Eric Clapton. Júlla var að vísu hent út, en samt.

Sumar á Sýrlandi var og er einhver flottasta plata sem út hafði komið hér á landi. Menn kunnu hana fljótlega utan að, eða næstum því. Ég man að eldabuskan í brúarvinnunni hjá okkur söng við raust: „Halló Kalli Bimbó,“ okkur til sárra leiðinda. Stuðmenn voru líka skemmtileg hljómsveit að því leyti að það voru engar stjörnur í hljómsveitinni, þeir gáfu sig ekki út fyrir að vera heimspekingar eða ofurhetjur á þeim árum. Þeir voru bara Stuðmenn. Auðvitað entist það ekki endalaust fremur en annað, en Sumar á Sýrlandi og næsta plata Stuðmanna, Tívolí, voru uppstytta í heldur þungskýjuðum áratug í íslensku poppi.

Sólveig og Einar

Sólveig Einarsdóttir kenndi mér íslensku í landsprófi í Vogaskólanum í gamla daga. Þetta var á þeim árum sem kennarar urðu nemendur eftirminnilegir. Ég var bara eitt ár í Vogaskólanum þannig að ég kynntist fæstum kennurunum til langframa. Flestir hafa horfið aftur í fjöldann. Okkur fannst allir kennararnir gamlir á þessum árum og gerðum ekki greinarmun á þeim eftir aldri. Eftir tvítugt voru allir gamlir og nánast jafngamlir í hugum 15 ára barna. Nú sýnist mér að Sólveig hafi verið liðlega þrítug þá. Ég man það að í ritgerð sem ég skrifaði ritgerð um „framtíðarsýn“ lét ég hana vera á elliheimili með Brynhildi stærðfræðikennara sem er tæplega 20 árum eldri.

Ég vissi það fljótlega að Sólveig var dóttir Einars Olgeirssonar, en man ekki eftir því að við höfum talað um það krakkarnir í bekknum. Einar var hættur á þingi fyrir nokkrum árum og þó að við höfum flest komið frá góðum sjálfstæðisheimilum held ég að enginn hafi verið að velta Einari mikið fyrir sér á þessum árum. Foreldrar mínir voru svosem ekki hrifnir af sósíalisma en hölluðu ekkert sérstaklega orði á komma. Þeim þótti hins vegar lítið til Framsóknarmanna koma. Ég var kominn á uppreisnaraldur og reifst við pabba þegar hann sagði að kommúnismi væri andstæður eðli manna sem væru sjálfselskir að upplagi. Alræðisstjórn yrði til þess að buga einstaklinga og kraft þeirra. Ég taldi að hann vissi alls ekki jafnmikið um þetta og ég, fimmtán ára spekingurinn, en þá benti hann mér á að hann hefði búið í alræðisríki í átta ár undir Hitler. Mér varð svarafátt. Það er reyndar athyglisvert hve auðvelt kommúnistar áttu með að sjá brestina í nasismanum á sama tíma og þeir upphófu sæluna í Sovétríkjunum. Það er stundum furðu mikill sannleikur í því að auðveldara að sjá flísina í auga náungans en bjálkann í eigin auga (þó að myndlíkingin sé reyndar ekki mjög góð).

Mogginn telur það frásagnarvert að Sólveig hafi í leikskólanum verið vinkona Halldórs Blöndals og Bensa Sveins (sem Sólveig nefnir reyndar Benna) frænda minna, en hún var ekki sérstök vinkona mín framan af vetri. Mér datt það svosem í hug að það væri vegna þess að hún vissi að ég væri frændi Bjarna Ben, en líklegra finnst mér að ég hafi einfaldlega verið heldur ódæll nemandi. Svo fór að hún rak mig og sessunaut minn út og inn á skólastjóraskrifstofu. Ekki hefur sá brottrekstur verið alveg óundirbúinn, því að þar beið þriggja manna nefnd eftir okkur, skólastjóra, yfirkennara og umsjónarkennara sem fóru yfir margvísleg brot okkar félaga, sérstaklega mín, og dugði ekki ein kennslustund til lestrarins. Fundurinn varð til þess að ég heldur forhertist enn í andstöðu við öll yfirvöld. En svo brá hins vegar við að okkur Sólveigu kom ágætlega saman eftir þetta. Skildum við svo um vorið og síðan man ég ekki til að hafa hitt hana en öðru hvoru séð til hennar í dagblöðum.

Einar talaði ég hins vegar nokkrum sinnum við. Ég vildi fá hann á fund til okkar í Framtíðinni í Menntaskólanum í Reykjavík. Hann tók mér vel, en mátti ekkert vera að því að tala við okkur, vegna þess að hann var að ganga frá Rétti, sagði hann. Kannski hefur hann líka talið að í MR væri hann að kasta perlum fyrir svín. Hann vildi heldur ekki tala á 90 ára afmæli Framtíðarinnar en mætti í boðið. Þó að Einar væri hættur á þingi var hann samt vel kunnur öllum hugsandi mönnum í Menntaskólanum. Mig minnir líka að ýmsir vinstri menn hafi talið að hann væri allt of langt til hægri, en flóra kommúnisma á þessum árum var mjög fjölskrúðug þó að þeir hafi ekki verið mjög margir. Einar var vanur slíku. Ég held að það hafi ekki munað nema einu atkvæði að hann yrði rekinn úr Kommúnistaflokki Íslands á sínum tíma. Lárus Blöndal, faðir Halldórs, var hins vegar rekinn, en það bitnaði ekki á vinskap þeirra Sólveigar eins og fyrr er rakið.

Svona voru minningarnar sem rifjuðust upp um helgina. Bókina um Einar þarf ég að lesa og hætti auðvitað ekki að hlusta á gömlu góðu Stuðmannalögin öðru hvoru.

Benedikt Jóhannesson

Fleiri pistlar