Mér var hálfpartinn brugðið þegar ég sá myndir úr Hvalfirðinum síðastliðinn sunnudag. Gamlir vinnuþjarkar úr hvalstöðinni náðu loksins gleði sinni á ný. Það tók sig upp gamalt bros. Þeir voru allir mættir klukkan tíu á sunnudagsmorgni. Ég vissi satt að segja ekki að svona margir hefðu unnið í hvalstöðunni á sínum tíma. Hálf þjóðin. En þetta var þeirra dagur, þeirra nostalgía og rétt að halda upp á daginn á viðeigandi hátt – faðmast á blóðidrifnu planinu og brýna skurðarhnífana. Fyrsta langreyðin af níu var komin á planið; mikil skepna – það var verk að vinna fyrir gömlu brýnin sem mætt voru á staðinn og höfðu engu gleymt.

Myndirnar af gleðskapnum í Hvalfirði hafa verið sýndar í sjónvarpsstöðvum um allan heim. Eitthvað hafa þó þessar myndir úr hvalstöðinni þennan fagra sunnudagsmorgun farið fyrir brjóstið á heimsbyggðinni. Það er allt orðið vitlaust. Við erum t.d. orðnir sammála því við Breta að vera ósammála þeim í þessu máli, svo vísað sé í orð sendiherra Íslands í Bretlandi. Heimsbyggðin lítur á okkur sem hámenntaða þjóð í fremstu röð en ekki frumstætt veiðimannasamfélag, skrælingja, sem þurfi á hvalveiðum að halda til að tóra.

Atvinnumótmælendur hjá Greenpeace hafa að venju risið upp á afturlappirnar. Þeir ættu sennilega frekar að þakka okkur. Aldrei kemur eins mikið fé í kassann hjá Greenpeace og þegar Íslendingar draga fram kutann og veiða hvali. Þá fyrst fær Greenpeace auglýsingu. Þá hefur íslenska ferðaþjónustan sagt þessum hvalveiðum stríð á hendur og fullyrt að ímynd Íslands skerðist við þær; ímynd sem erfitt geti verið að byggja upp aftur.

Ég segi nú eins og er, að í fyrsta skipti finnst mér Greenpeace-samtökin vera málefnaleg. Hér er útsendari þeirra staddur og hann boðar engin átök á miðunum heldur gagnrýnir hann veiðarnar með orðsins brandi. Með rökum. Hann segir: Hvalveiðarnar eru ekki þess virði – það er enginn fjárhagslegur ávinningur af þeim fyrir ykkur; gerið frekar út á hvalaskoðun.

Þessi ágæti útsendari Greenpeace er hins vegar óvænt genginn í lið með Kristjáni Loftssyni og hvalasinnum. Hann segir að 90 þúsund manns séu tilbúin til að koma til Íslands ef við hættum hvalveiðum. Þetta er óvænt sölutrikk. Við „blakkmeilum“ liðið með því að hefja hvalveiðar og látum svo græningjana kaupa okkur frá veiðunum. Þetta er nákvæmlega sama trikkið og ofdekraðir krakkar nota gagnvart foreldrum sínum.

Ég styð þessar hvalveiðar. En ég geri það af hálfum hug. Ég er hálfgerður reykás í þessu máli. Veit ekki alveg hvoru megin hryggjar ég á að halda mig. Ég er hlynntur hvalveiðum – svo fremi sem hvalirnir eru ekki í útrýmingarhættu. Og það eru þeir svo sannarlega ekki í Norður-Atlantshafinu. Þeir lifa lúxuslífi. Þeir éta á við veiðar margra skuttogara; verksmiðjutogara. Ég er sömuleiðis hlynntur allri veiði á fuglum, fiski og ferfætlingum svo fremi sem veiðin skekkir ekki myndina í náttúrunni með útrýmingu.

Ég er hlynntur atvinnufrelsi, að frumkvöðlar fái að stunda þá vinnu sem þá langar til – þar með taldar hvalveiðar. En það er þetta með frelsið, hvar liggja mörkin? Hvenær verður frelsi eins að helsi annarra? Eru hvalveiðar Kristjáns Loftssonar orðnar að helsi ferðaþjónustunnar? 

Einhverjir velta því fyrir sér hvers vegna hvalveiðarnar hófust með „det samme“. Það voru litlar sem engar umræður um málið áður. Hvalur 9 var bara kominn á miðin. Sumir segja að Einar Guðfinnsson sjávarútvegsráðherra sé að slá sig til riddara í sínu kjördæmi, hann sé Vestfirðingur og þekki hug sinna kjósenda til hvalveiða. Aðrir segja að hann sé að launa Kristjáni gamla vináttu og greiðasemi. Þessar sögur ganga ekki upp. Hvalveiðarnar eru ekki bara mál Einars heldur ríkisstjórnarinnar og það er fjarri lagi að Kristján Loftsson hafi einhver tök á ríkisstjórninn. Fyrr má nú Kristján vera öflugur.

Af fréttum að dæma virðist Kristján eiga erfitt með að selja hvalkjötið. Hann biður samt menn um að hafa ekki áhyggjur af því. Það sé hans mál. En fólk spyr sig samt að því hvort einhver annar fjárhagslegur hagnaður sé af veiðunum en að þorskurinn hafi meira æti í sjónum núna. En á þá ekki líka að draga úr loðnuveiðum? Sýna ekki öll línurit að brestur kom í þorskstofninn þegar við hófum stórfelldar veiðar á loðnu sem er helsta æti þorskins?

Það er þetta með skakkar myndir. Alveg furðulegt hvað myndir eru oft skakkar á veggjum - þótt enginn snerti þær. Hvalveiðar mega hvorki skekkja myndina í náttúrunni né ímyndina.

En geta hvalveiðar, hvalaskoðun og öflug ferðaþjónusta þá farið saman? Það er nú það - hver segir ekki? En þetta er brothætt; hann getur augljóslega verið súr, hvalurinn.

Jón G. Hauksson  

jgh@heimur.is