Að undanförnu hef ég verið að lesa fornsögurnar, nánar til tekið Flateyjarbók. Hafi ég einhvern tíma efast um að höfundar þessara bókmennta hafi verið snillingar er sá vafi algerlega horfinn. Ein þeirra sagna sem ég hef aldrei áður lesið er Grænlendinga saga. Þar segir af ferðum Leifs heppna og annarra til Vínlands. Sú frásögn er miklu merkilegri en ég áttaði mig á, bæði vegna lýsinga á staðháttum þar sem Leifur tók land og líka vegna þess hvernig skrælingjum er lýst og viðureign við þá. Einkenni á mörgum fornsögum er að engir tungumálaerfiðleikar eru þó að kappar fari víða. Í Grænlendinga sögu koma þau tvisvar fyrir. Í annað skiptið hverfur Tyrkir, ráðsmaður Leifs, og þegar hans er leitað finnst hann loks en mælir þá á þýðverska tungu, sem menn skildu ekki. Hann var þá orðinn ofurölvi af vínþrúgum sem hann fann. Síðar er þess getið að í samskiptum við skrælingja skyldi hvorugur mál hinna.

Í Færinga sögu eru mörg gullkorn. Sagt er um mann að hann hafi verið íþróttum hlaðinn. Ekki þarf þar árar um að draga, þegar ekki þarf að efast um eitthvað. Sagt er frá því að jarl hafi verið vinsæll mjög í Noregi, enda frjálsræði mikið. Herkvaðning og skattpíning eru illa þokkaðar. Hnitmiðaðar mannlýsingar gefa manni strax hugmynd um hvernig einstaklingarnir voru. Í örstuttu máli er sögð löng saga, saga sem nútímarithöfundar þyrftu margar blaðsíður til þess að segja. Líklega hefur það verið helsti kostur þess hve kálfskinnið var dýrt að menn neyddust til að vera knappir í máli.

Um helgina fór ég í nokkrar kirkjur og virti fyrir mér altaristöflur og legsteina. Þar kom í ljós að ekki höfðu menn alltaf verið búnir að teikna upp textann sem koma átti fyrir áður en pensillinn eða meitillinn voru komnir á loft. Skiptingar eins og dó-ttir komu fyrir og í lok ritningargreina voru öll orð skammstöfuð, þeim til hrellingar sem ekki kunnu þær fyrir. Mér er sagt að í fornum handritum sé líka mikið um skammstafanir. Mörg gátan sem heldur enn fyrir mönnum vöku stafar af misritun eða skammstöfun í gamla daga.

Með í kirkjuferðinni voru sex Norðmenn frá Gaulum í Sognfirði. Það er ekki langt frá fæðingarbyggð Ingólfs Arnarsonar. Þegar við ókum framhjá Gaulverjabæ áttaði ég mig á því að líklega eru Gaulverjar þeir sem koma frá Gaulum. (Í Asterix-bókunum var látið eins og Gaulverjar væru Gauls eða íbúar Gallíu, en á fullorðinsíslensku heitir sá þjóðflokkur auðvitað Gallar). Ingólfur hafði vetursetu í Ölfusi, sem lengi hefur valdið mönnum höfuðverk, en líklegasta skýringin er sú að Ölf-us sé í raun Elvu-ós. Reyndar blasir það við þegar maður matast í Hafinu bláa við ós Ölfusár. Þessa skýringu las ég reyndar í norskri bók, ef ég man rétt.

Sá eini sem ég veit til að hafi ætlað að endurskrifa bók í Íslendingasagnastíl er Halldór Laxness í Gerplu. Honum fannst hins vegar svo gaman að hann gat ekki hætt og bókin varð allt of löng. Hann hefði betur þurft að koma sinni sögu á dýrt kálfskinn.

Þess vegna er pistill dagsins stuttur.

Benedikt Jóhannesson

www.heimur.is/benedikt