Álftanes er komið í þrot. Þetta nes með fjölskrúðugu fuglalífi og góðum ströndum er strand; pikkfast. Ég spái því að það verði sameinað Garðabæ en áður þarf að sökkva drjúgum skuldum. Hafnarfjörður hefur ekki efni á Álftanesi. Hann er sjálfur of veikburða. Ekki einu sinni hinn litskrúðugi bóndi á Bessastöðum getur dregið fleyið af strandstað. Við blasir fólksflótti og óseljanlegar eignir í þessu 2.500 manna vinalega bæjarfélagi.

Það verða sveitarstjórnarkosningar næsta vor og það segir sig sjálft að skuldastaða bæjarfélaga verður helsta umræðuefnið. Það verður „lítill afgangur“ fyrir digur kosningaloforð þegar lögbundin útgjöld eru yfirleitt í kringum 80% af útgjöldum hvers sveitarfélags. Enda snúast kosningar í sveitarfélögum yfirleitt um menn fremur en málefni.

Skuldir Álftnesinga eru 7,4 milljarðar. Tekjurnar 1,3 milljarðar á ári. Skuldirnar eru 6-föld „landsframleiðsla“ Álftnesinga (500%). Þar af eru 3 milljarðar vegna langtímasamninga við Fasteign hf. sem leigir Álftnesingum sundlaug og íþróttamannvirki.  Það kostar sitt að fara í sund á Álftanesi.

Á sama tíma upplýsir Mark Flanagan, fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að skuldir íslenska þjóðarbúsins séu 4,5 föld landsframleiðsla. (350%). Skuldir ríkissjóðs séu heldur minni en gert var ráð fyrir í áætlunum (ca. 90 til 100%) en skuldir einkaaðila meiri. Mér finnst satt að segja skuldir þjóðarbúsins séu að verða býsna Álftanesslegar.

Flanagan segir að þrátt fyrir mikinn skuldavanda Íslendinga geri sjóðurinn „enn ráð fyrir því“ að Íslendingar geti staðið skil á skuldum sínum. Það er ekki mikil sannfæring í þessum orðum. Erlend matsfyrirtæki hafa sáralitla trú á að við getum staðið af okkur storminn. Grikkir og Írar eru í bullandi vandræðum og í basli með að uppfylla skilyrði myntbandalagsins - en í þessum löndum brosa menn út í annað og segjast ekki í næstum eins miklum vandræðum og Íslendingar.

Álftanes eru í greiðsluþroti en það er í raun gjaldþrota. Það þarf að segja sig á bæinn, eða ríkið öllu heldur. Ríkið þarf að ábyrgjast þjónustuna við íbúana. Fram hefur komið að skera þyrfti útgjöld niður um 70% á Álftanesi til að hægt væri að standa skil á lánunum. Það heitir að leggja bæjarfélagið niður. Íbúar á Álftanesi mun reyna að flýja á næstunni. Vandinn er að þeir eiga erfitt með það; húsin eru óseljanleg undir þessum kringumstæðum. Það flytur enginn í gjaldþrota bæjarfélag sem getur ekki veitt neina þjónustu. Það verða frekar Álftnesingar í oddaflugi í burtu.

Kristján L. Möller, ráðherra sveitarstjórnarmála, segir að Álftanes fái frest til 20. janúar til að koma fjármálum sínum í lag. Hann segir að verði greiðslubyrði lána of há sé hægt að skipa sveitarfélaginu svokallaða fjárhaldsstjórn. Þá segir hann það koma til álita hvort heimild verði veitt til að hækka hámarksútsvar og fasteignaskatt. Jæja, það var þá. Enda stappa Álftnesingar í gólf og púa á bæjarfulltrúa á opnum fundum.

En hvers vegna er svona komið fyrir Álftanesi? Þar hefur verið taprekstur til margra ára og vandinn jókst svo í hruninu þegar gengistryggð lán skrúfuðust upp um 500 milljónir. Heildarskuldir eru 7,4 milljarðar. Hrunið er því ekki nema hluti vandandans. Hann er fyrst og fremst heimatilbúinn. Álftnesingar eru ekki einir um framkvæmdagleði. Sveitarfélög um allt land hafa verið allt að því glannaleg í ljósi þess að frumskylda hvers bæjarfélags er að halda úti skólum, þjónustu við aldraða, hjálpa sjúkum og fátækum. Í útlánabólu síðustu ára hafa bæjarfélög hins vegar verið í eins konar útrásarham; framkvæmt upp á þau býti að greiða síðar.

Fjárhagur bæjarfélaga hefur snarversnað á Íslandi síðustu árin. Saxast hefur á eigið fé margra þeirra. Eginfjárhlutfall Hafnfirðinga er nálægt pari, þ.e. aðeins í kringum 4% og þolir ekki mikinn taprekstur eða hækkun skulda. Lengi hefur verið deilt um fjárhag Reykjavíkurborgar og þjarkað um það hvernig skuldir voru færðar yfir á fyrirtæki borgarinnar. Þannig var Hitaveita Reykjavíkur lengi vel rótgróið og traust fyrirtæki sem hugsaði um það eitt að hita híbýli og sundlaugar. Síðan var skuldum hlaðið á fyrirtækið. Þar næst var það sett í framkvæmdagírinn og er núna svo stórskuldugt að það hefur nánast ekkert lánstraust.

Vandi Álftnesinga segir okkur að framundan séu sameiningar bæjarfélaga á höfuðborgarsvæðinu sem raunar hefur verið rætt um í áratugi. Garðbæingar standa ágætlega fjárhagslega. Það vill samt enginn Garðbæingur taka Álftanesið yfir nema stór hluti skulda þess verði fyrst afskrifaður. Ég spái því að sú verði raunin.  Hafnfirðingar eiga nóg með sig.

Það er líka góð sundlaug í Garðabæ.

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is