Frekja Jóhönnu skýtur upp kollinum á hverjum degi. Ásmundur Einar Daðason lýsti því í ræðustól á Alþingi hvernig Jóhanna tók þingmenn Vinstri grænna á teppið og hótaði þeim ef þeir greiddu ekki atkvæði í tengslum við ESB umsóknina eins og hún vildi. Ásmundur upplýsir einnig að hún hafi hótað Jóni Bjarnasyni því að hann missti ráðaherrastólinn ef hann hlýddi henni ekki.

Það skal tekið fram að Jón lét Jóhönnu ekki hræða sig og greiddi atkvæði gegn tillögu um aðild að ESB. Hann situr enn í stólnum, en er sagður valtur í sessi og geti átt á hættu að missa ráðherraembætti sitt eftir áramótin þegar stokkað verður næst upp í stjórninni.

Kannski eru menn orðnir svo vanir frekju og yfirgangi Jóhönnu Sigurðardóttur að þessi frétt vekur enga sérstaka athygli á meðal almennings og fréttamanna. Nú, hótaði hún þeim? spyrja menn og yppta öxlum.

Ásmundur Einar sagði frá þessu þegar þingmenn voru að ræða tillögu um að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um aðlögunar- og viðræðuferli Íslands og ESB samhliða kosningum til stjórnlagaþings.

Ásmundur tók ekki þátt í atkvæðagreiðslunni á Alþingi um aðildina að ESB í fyrrasumar heldur brá sér í heyskap vegna þess að honum þótti yfirgangur Samfylkingar með þeim hætti í málinu. En hvort átti hann að standa við stjórnarsáttmálann eða sannfæringu sína?

Í stjórnarsáttmálanum var gert ráð fyrir að stjórnarflokkarnir tveir stæðu saman að umsókn um aðild að ESB. Málið er helsta mál Samfylkingar. Í stjórnarsáttmálanum segir líka að hvor flokkur virði skoðanir hins.

Einhver kynni að túlka stjórnarsáttmálann svo að samstarfinu væri sjálfhætt ef aðildarumsóknin að ESB næðist ekki í gegn fyrst báðir flokkar voru búnir að samþykkja aðildina í sáttmálanum.

Engu að síður er það einsdæmi að forsætisráðherra hagi sér svona gagnvart samstarfsflokknum og hvað þá í máli sem er eitt af prinsippmálum hans – eða menn héldu að minnsta kosti þá að væri prinsippmál hans.

Eitthvað segir mér að hótun forsætisráðherra hefði verið gerð meiri skil í fjölmiðlum ef Steingrímur Hermannsson, Davíð Oddsson, Halldór Ásgrímsson eða Geir Haarde hefðu valið þessa leið í samskiptum við samstarfsflokkinn.

Frásögn Ásmundar segir líka mikið um það hvernig Vinstri grænir hafa beygt sig og buktað í samskiptum við Samfylkingu. Þetta hefur verið hótunarsamband. Allt hefur gengið út á að menn splundruðu ekki fyrstu hreinræktuðu vinstri stjórninni.

Það er með ólíkindum að foringi Vinstri grænna, Steingrímur J., hafi látið þessi vinnubrögð forsætisráðherrans yfir flokkinn ganga. Þess utan hefði maður haldið að Jóhanna gæti ekki skipt sér af því hvernig ráðherralið Vinstri grænna liti út.

Ásmundur Einar segir að hótun Jóhönnu hafi gengið út á að ef þeir samþykktu tillögu um svonefnda tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu þá væri fyrsta vinstri stjórnin sprungin.

Tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla merkir að fyrst hefði þjóðin verið spurð að því hvort hún væri samþykk því að sækja um aðild að ESB og síðan yrði samningurinn sjálfur borinn undir þjóðina í annarri atkvæðagreiðslu.

Mjög líklega væru viðræðurnar um ESB-aðild af meiri heilindum af hálfu Íslendinga ef þjóðin hefði verið spurð hvort hún vildi sækja um og samþykkt það. Baklandið væri sterkara.

Á stjórnlagaþingi hinn 27. nóvember verður örugglega mikið rætt um þingræðið og þjóðaratkvæðagreiðslur. Þingræði merkir að engin ríkisstjórn megi sitja í landinu nema meirihluti alþingismanna styðji hana.

Ég trúi því að stjórnlagaþing ræði hvort kjósa eigi forsætisráðherra beinni kosningu og hann velji síðan samráðherra án afskipta Alþingis – og að ráðherrar hafi ekki atkvæðisrétt á Alþingi heldur alþingismenn einir.

Ef þessi háttur yrði hafður á myndi vald forsætisráðherra auðvitað aukast til muna og vald Alþingis við að mynda ríkisstjórnir hverfa. Með öðrum orðum; verið væri að afnema þingræðið og að ríkisstjórnir sitji í skjóli þingmanna.

Ríkisstjórnir þyrftu með þessu fyrirkomulagi engu að síður að koma málum í gegnum þingið.

Í rannsóknarskýrslu Alþingis er Alþingi gagnrýnt fyrir að hafa ekki sinnt eftirlitsskyldu sinni gagnvart ríkisstjórninni. Þessi gagnrýni hefur fengið lítið rými í fjölmiðlum.

Hótun forsætisráðherra í garð Jóns Bjarnasonar ráðherra og þingmanna Vinstri grænna er með svo miklum eindæmum að hún hagar sér líkt og þingræðið hafi verið afnumið í landinu.

Eða var frúin kannski kosin í beinni kosningu af þjóðinni?

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is