Vísir, sem í gamla daga hafði slagorðið fyrstur með fréttirnar, sagði frá því að Baugur og fleiri fyrirtæki Jóns Ásgeirs og fjölskyldu væru á leið úr landi og yrðu skráð erlendis á næstunni. Þetta sagðist Vísir hafa eftir áreiðanlegum heimildum sem væntanlega eru traustar því Jón Ásgeir er eigandi Vísis. Ástæðan fyrir brottförinni er að Jóni Ásgeiri er óheimilt að sitja í stjórnum fyrirtækja hér á landi næstu þrjú árin í kjölfar þess að Hæstiréttur dæmdi hann í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Fram kom hjá Vísi að reglur sem þessar munu vera vandfundnar í nágrannalöndum okkar og því getur Jón setið áfram í stjórnum félaganna verði þau skráð erlendis.

Ég ætla ekki að lesa neitt á milli línanna í þessari frétt, hún skýrir sig sjálf, en einhverjir þykjast merkja tón í fréttinni um að þetta hafi Hæstiréttur haft upp úr krafsinu með því að dæma Jón Ásgeir; ergó; Baugur og skatttekjur af honum fara úr landi. Mér finnst sjálfum mjög eðlilegt að Baugur og önnur fyrirtæki Jóns Ásgeirs verði skráð erlendis telji hann nauðsynlegt að hann sitji sjálfur í stjórnum þeirra. En stundum heldur maður að eigendur geti fjarstýrt fyrirtækjum sínum án þess að sitja sjálfir í stjórnum þeirra – en eflaust er með því verið að gera lítið úr ábyrgð stjórna og stjórnarháttum í fyrirtækjum.

En þá að efnislegri hlið málsins. Hvað tapar Jón Ásgeir á því að Baugur verði skráður erlendis? Er efnahagsumhverfið úti verra en hér heima á Íslandi? Hefur ekki umræðan til þessa einmitt verið sú að ríkisstjórnin hafi sett lög til að létta á skattbyrði fyrirtækja og fjárfesta til að halda þeim hér heima og hafa af þeim skatttekjur; þ.e. tekjuskatt, fjármagnstekjuskatt og aðrar umsýslutekjur vegna fjárfestinga.

Ef við gefum okkur að skattalegt umhverfi erlendis sé svipað og á Íslandi þá er Baugur ekkert að tapa á því að fara út. Árni Mathiesen fjármálaráðherra tapar fyrst og fremst. En hvað með annað efnahagslegt umhverfi? Baugur verður núna væntanlega skráður í einhverju landi evrunnar og varla er það til skaða fyrir hann. Er það ekki einmitt krónan sem er sökudólgurinn á þeirri miklu verðbólgu sem hér belgist út með hverjum deginum? Varla tapar Baugur á evrunni og að vera skráður í stöðugleikanum.

Er Baugur fyrsta fyrirtækið af mörgum sem eru á leiðinni úr landi? Það má vel spyrja sig að því. Bankarnir hafa allir viðrað þann möguleika að vera skráðir erlendis þar sem bankakerfið er orðið allt of stórt miðað við getu Seðlabankans til að þjóna því um aðgang að erlendum gjaldmiðlum. Að vísu hefur Davíð Oddsson tengt lánalínur til útlanda að undanförnu til að þétta botninn og styrkja umhverfið.

Umræðan um skrásetningu fyrirtækja beinist að því sem Frjáls verslun hefur fjallað mest allra blaða um á undanförnum árum – en það er hvað sé eiginlega „íslenskt fyrirtæki“ þegar meginstarfsemin fer fram erlendis. Frjáls verslun hefur velt því upp hvort stærstu fyrirtækin á listanum yfir 300 stærstu séu ekki fyrst og fremst alþjóðleg fyrirtæki skráð á Íslandi. Hvernig þá? Jú, tekjurnar koma að mestu að utan; starfsmenn eru flestir erlendir; viðskiptavinirnir eru flestir erlendir; birgjarnir eru flestir erlendir; lánsféð er að mestu sprottið upp erlendis; stjórnendurnir eru margir hverjir erlendir. Hvað er eiginlega íslenskt við þessi fyrirtæki eftir útrásina miklu? Jú, kennitölurnar og eigendurnir.

Baugur er á leið úr landi! Miðað við lýsinguna hér á undan var hann kannski fyrir löngu kominn úr landi. En eigum við ekki að segja að Baugur verði íslenskur á meðan íslenskt víkingaeðli ræður þar för.

Jón G. Hauksson

jgh@heimur.is