Gunnar Páll Pálsson átti aldrei raunhæfan kost á að verða endurkjörinn formaður VR. Það lá allan tímann í loftinu. Formaður sem hefur tæpar 1,8 milljónir á mánuði, ekur á fínum bíl frá félaginu og situr í stjórn glæsilegs banka er ekki beinlínis trúverðugur verkalýðsforingi. Það getur vel verið að ég sé af gamla skólanum; en hver vill vera í verkalýðsfélagi og horfa upp á foringja sinn með 1,8 milljónir á mánuði? Þetta er ekki alveg að gera sig. Hvað þá þegar foringinn situr í lánanefnd banka sem í óðagoti og aðdraganda hrunsins lánaði hundruð milljarða til stærstu eigenda sinna. Angi af þessari umræðu er auðvitað hvort það sé rétt yfirhöfuð að lífeyrissjóðir eigi stjórnarmenn í fyrirtækjum en sú umræða verður eldheit á næstunni þegar lífeyrissjóðir og ríkið munu eignast hluti í mörgum fyrirtækjum.

Úrslitin hjá VR þurftu því ekki að koma neinum á óvart. Samt komu þau á óvart; fólk trúði því ekki innst inni að Gunnar Páll yrði felldur af tiltölulega lítt þekktum félagsmanni; Kristni Erni Jóhannssyni. Það er ekki hefð fyrir því innan VR að fella foringja heldur frekar að gera vel við þá. Gunnar Páll rak lestina í kjörinu, því annar lítt þekktur félagsmaður, Lúðvík Lúðvíksson, fékk fleiri atkvæði en hann. Þetta er auðvitað erfiður biti að kyngja fyrir Gunnar Pál. Hann kemur vel fyrir og flestir eru á einu máli um að þar fari vandaður og góður maður. Miklar vonir voru bundnar við hann þegar hann tók við formennskunni í VR fyrir sjö árum af Magnúsi L. Sveinssyni.

Úrslitin í formannskjörinu hafa verið nefnd byltingin í VR. En þetta var máttlaus bylting. Að aðeins um 6 þúsund félagsmenn í 25 þúsund manna félagi kjósi undir þessum kringumstæðum getur seint talist mikill áhugi á að skipta um formann. Ekki síst þegar hægt var að kjósa á Netinu. Félagsmenn innan VR eru að minnsta kosti ekki eldheitir byltingarsinnar.

Þótt Gunnar Páll hafi haft tæpar 1,8 milljónir á mánuði og ekið á glæsikerru þá var það ekki það sem felldi hann, heldur stjórnarsetan í Kaupþingi. Það var raunar búið að benda honum á það fyrir nokkru að þessi stjórnarseta gæti þvælst fyrir honum sem verkalýðsforingja. Það skal hins vegar tekið fram að það var vilji VR-fólks, ekkert síður en hans sjálfs, að hann tæki sæti í stjórn Kaupþings sem fulltrúi Lífeyrissjóðs verslunarmanna en þar hefur hann verið stjórnarformaður.

Formenn Verslunarmannafélags Reykjavíkur hafa ævinlega verið áberandi utan félagsins. Guðmundur H. Garðarsson, sem var formaður félagsins í 22 ár, frá 1957 til 1979, sat t.d. um árabil í bankaráði Verslunarbanka Íslands og síðar í stjórn Íslandsbanka. Þá sat hann á Alþingi. Magnús L. Sveinsson, formaður frá 1979 til 2002, gegndi einnig formennsku í 22 ár og var á sama tíma áberandi í stjórnmálum innan Sjálfstæðisflokksins. Það má því segja Gunnari Páli það til varnar að hefð hafi verið fyrir því innan VR að formenn félagsins létu að sér kveða utan félagsins sem og á vettvangi Lífeyrissjóðs verslunarmanna. Hefð tveggja formanna til 44 ára.

Það er eilífðar þrætuepli hvort lífeyrissjóðir eigi að sækjast eftir að eiga stjórnarmenn í þeim fyrirtækjum sem sjóðirnir hafa fjárfest í. Rökin með því eru að það sé skylda lífeyrissjóða að fylgjast með fé sínu og þeir geri það best með því að eiga fulltrúa í stjórnum fyrirtækjanna. Rökin á móti eru þau að lífeyrissjóðir eigi hvorki að eiga stóra hluti í fyrirtækjum né hafa þar stjórnarmenn, t.d. vegna þess að með tímanum geta þeir tengst viðkomandi félagi tilfinningaböndum í gegnum stjórnarsetuna.

Best er að lífeyrissjóðir geti hoppað strax út úr fyrirtækjum telji þeir ávöxtun hlutar síns ógnað. Fulltrúi lífeyrissjóðs getur metið stjórnarsetu sína svo mikilvæga að hann vilji ekki að lífeyrissjóðurinn selji í viðkomandi félagi því þá missi hann spón úr aski sínum, eins og hátíðir, veislur, ferðalög, utanlandsferðir, veiðiferðir og fl. sem tengjast stundum stjórnarsetu í fyrirtækjum og eru utan beinna stjórnarlauna. Ég held að best fari á því að lífeyrissjóðir eigi ekki stjórnarmenn í fyrirtækjum og sömuleiðis að stjórnarmenn í lífeyrissjóðum séu „óháð fagfólk“. Þess utan þyrftu sjóðfélagar að geta kosið stjórnir lífeyrissjóðanna í beinni kosningu og haft bein áhrif á það hverjir skipa stjórnir þeirra. 

Lífeyrissjóðir hafa oft átt stjórnarmenn í bönkum og stórfyrirtækjum. Skemmst er þess að minnast að Helgi Magnússon og Víglundur Þorsteinsson sátu í stjórn Íslandsbanka um árabil sem fulltrúar lífeyrissjóða. Lífeyrissjóður verslunarmanna átti um árabil stjórnarmann í Flugleiðum. Áfram væri hægt að telja. Þá má minna á að lífeyrissjóðir sýndu því áhuga eftir hrun Kaupþings að eignast bankann og var litið á það sem varnarleik af þeirra hálfu. 

En hvað um það, ég er af gamla skólanum; mér finnst of mikið að verkalýðsforingi hafi tæpar 1,8 milljónir á mánuði.

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is