Þegar Gregor Samsa vaknaði einn morguninn var hann orðinn að framsóknarmanni. Fyrst áttaði hann sig ekkert á því hvað hafði gerst, en svo fann hann að hann var öðruvísi en hann átti að sér að vera.

„Hvað á ég að gera“, hugsaði Gregor. „Hvernig get ég horfst í augu við vini mína eftir þetta. Hvað ætli fjölskyldan segi?“

Hann réði ekkert við sig. „Ég verð að gera einhverjum greiða“, sagði hann við sjálfan sig og leit í kringum sig. En hér gat hann ekkert gert. Hann var heima hjá sér og hverjum er hægt að gera greiða þar?

Hann hrökk í kút við groddalega hringingu í dyrabjöllunni. Hann opnaði dyrnar og sá litla stúlku standa úti í rigningunni.

„Viltu kaupa merki blindra atvinnubílstjóra“, spurði stúlkan. Gregor fannst eins og hún horfði einkennilega á sig. Hann var vanur að kaupa öll merki og happadrættismiða en í þetta sinn sagði hann: „Nei.“

Svo mundi hann að þessi stúlka yrði bráðum kjósandi og sagði: „Ég er mikilvægur maður í þjóðfélaginu. Ég geng aldrei með peninga á mér.“ (Hann var reyndar með fimmþúsundkall í veskinu en það gat þessi stúlka ekki vitað.) „Ég læt skrifstofuna styðja þetta málefni myndarlega. Enginn hefur sagt um mig að ég sé ekki örlátur.“

Hann lokaði dyrunum áður en litla stelpan gat komið upp orði.

Líklega væri best að drífa sig niður á bæjarskrifstofurnar. Koma sér út áður en fjölskyldan sæi hann. Satt að segja fannst Gregor sjálfum að það væri eitthvað óviðfelldið við sig. Ekkert samt sem smá gjöf úr bæjarsjóði gæti ekki lagað.

Í ráðhúsinu iðaði allt af lífi. Vinir hans heilsuðu honum glaðlega og klöppuðu á bakið á honum. „Það er gott að við erum búnir að koma framsóknarmönnunum út í kuldann, gamli vinur.“ Gregor brosti vandræðalega. Framsóknarmenn höfðu haldið bænum í gíslingu í tólf ár og Gregor hafði boðað nýja tíma þegar hann bauð sig fram. Samt hafði hann alltaf verið svolítið svag fyrir framsókn. „Framsókn sér um sig og sína“ var slagorð sem hann hafði alltaf öfundað þá af.

Fyrir framan skrifstofuna var löng biðröð. Gregor laumaði sér inn bakdyramegin. Hann hringdi í einkaritarann og bað hana að hleypa fyrsta manni inn.

Hann hugsaði með sér: „Hvaða annað starf býður upp á svona? Enginn nennir að tala við bankastjóra núorðið.“ Fram að þessu hafði honum leiðst að taka á móti fólki með bænaskrár, en eftir að hann varð framsóknarmaður var hann í essinu sínu í viðtalstímum.

Bæjarbúar þyrptust að. Gregor hafði ekki við að lofa á kostnað bæjarsjóðs.

„Þetta er aldrei leyft en ég skal sjá hvað ég get gert. ... Ég læt bæinn sópa, ... þú færð krakka til að taka til í garðinum hjá þér, ... amma þín kemst inn á elliheimili, ... börnin komast öll í leikskóla ... það verða komin gönguljós í næstu viku.“

Stundum voru óvenjuleg viðfangsefni.

„Horfði hann á klámmynd bölvaður þrjóturinn? Sá skal ekki kom aftur á hótel hér í borg. ... Vildi hún kalt hvítvín úr ríkinu? Hver getur verið óhultur fyrir þessari norn? Láttu Gregor um málið.“

Allir fóru glaðir af fundi Gregors.

Fljótlega tók hann eftir því að vinir hans vildu helst ekki tala við hann lengur. Þeir viku úr vegi þegar þeir mættu honum. Honum var alveg sama. Hann ætlaði að eignast nýja vini. Vini sem máttu ekkert vera að því að bíða í biðröð heldur komu þeir beint inn bakdyramegin.

Allt sem þeir sögðu Gregori var trúnaðarmál. „Mundu, að enginn má frétta neitt“, sögðu þeir og kvöddu með framsóknarhandtakinu. „Við munum aldrei gleyma þér“, sögðu þeir um leið og þeir nudduðu þumlinum yfir handarbakið á honum.

Fjölskyldan talaði ekki lengur við hann. Þegar Gregor birtist var eins og þeim yrði flökurt og þau sneru sér undan. „Það er eins og góði gamli Gregor sé horfinn“, sögðu þau stundum hvert við annað.

En þó að Gregor ætti ekki lengur gömlu vinina voru nýju vinirnir góðir við hann. Samt voru þeir ekki alveg jafngóðir og fyrst. Hann reyndi alltaf að gefa þeim meira og meira og í hvert sinn sem hann gaf eitthvað urðu þeir glaðir. Loksins átti bærinn ekkert lengur sem Gregor gat gefið.

Það beið enginn við skrifstofuna hans lengur.

Benedikt Jóhannesson

PS Ef einhver telur að hann kannist við söguþráðinn hér að framan er það líklega ekki tilviljun. Þessi smásaga er ófyrirleitinn stuldur frá Kafka og margt í sögunni minnir á Prag á fyrstu áratugum síðustu aldar.

Hægt er að sjá frábærlega góða leikgerð sem byggir á sögunni í Þjóðleikhúsinu en þar fer Gísli Örn Garðarsson á kostum. Þeim sem vilja kynna sér frumgerðina en eru ekki vel læsir á þýsku skal bent á á þýðingu Hannesar Péturssonar á sögunni.