Sumarið 1912 birtist skyndilega maður á Akureyri sem bar nafnið George H. F. Schrader. Hann var af þýskum ættum en hafði starfað á verðbréfamarkaðinum á Wall Street í 35 ár áður en hann kom hingað. Enginn veit af hverju hann kom. Honum hafði græðst töluvert fé. Schrader hjálpaði Norðlendingum í viðskiptum við útlönd og styrkti m.a fátækt fólk nyrðra.

Eitt af því fáa sem eftir stendur frá Schrader er lítil bók – gefin út árið 1913 – með heilræðum fyrir þá sem vilja ná árangri í verslun og viðskiptum. Kverið þykir snilld og var endurútgefið af Háskóla Íslands fyrir nokkrum árum.

Hér verður ekki farið ofan í einstök ráð Schraders en hugsun hans gengur í stuttu máli út á að gott siðferði og góðir viðskiptahættir hafi mest með heilbrigða skynsemi að gera.

Þú temur þér góð gildi, eins og nægjusemi og heiðarleika, vegna þess að það er skynsamlegt en ekki af því að það stendur í einhverjum reglum. Það kemur að innan og margir fá með móðurmjólkinni í formi góðs uppeldis.

Á hátindi bankabólunnar tóku margir eftir því að útrásarvíkingar lögðu svörtu Range Roverunum uppi á gangstétt þar sem bannað var að leggja.

Þegar mikið lá við voru 10 til 15 svartir Range Roverar samankomnir þvers og kruss uppi á gangstétt og ólöglega lagt. Stöðumælasekt; hvað var nú það? Eitthvað ofan á brauð? Group borgaði. Þegar aðrir leituðu sér að stæðum óku þeir nánast inn í fundarsalinn.

Umferðarreglurnar lágu fyrir en þegar siðferðið í umferðinni var ekki meira en þetta var þá einhver ástæða til að ætla að það væri eitthvað skárra þegar tugir milljarða væru í húfi?

Eftir að rannsóknarnefnd Alþingis gaf út skýrsluna hefur mikið verið rætt um siðferði í viðskiptum og skort á reglum. Umræðan hefur gengið út á að það þurfi að setja reglur um allt. En vandinn er ekki skortur á reglum um hvert smáatriði.

Einn nefndarmanna, Sigríður Benediktsdóttir, hagfræðiprófessor við Yale-háskóla, sagði í viðtali við blað skólans eftir að hún var skipuð í rannsóknarnefndina að ein helsta ástæða hrunsins væri græðgi.

Þegar nefndin kynnti skýrsluna sagði Sigríður að helsta ástæða hrunsins væri m.a. hversu bankarnir hefðu stækkað ört (græðgi), og hvernig eigendur þeirra hefðu umgengist þá með lítilli virðingu og skynsemi.

Fólkið á götunni orðar þetta hins vegar tæpitungulaust: Þeir eignuðust bankana til að tæma þá.

Stífar reglur hefðu ekki komið í stað góðs siðferðis eigenda bankanna, heldur verið skynsamleg viðbót. Í raun voru reglurnar stífar og skiljanlegar þegar bankarnir voru einkavæddir. Skilyrðin voru mörg fyrir kaupunum. Það var bara ekki farið eftir þeim. Menn fóru eins langt í leiknum og dómarinn leyfði.

Á flokksstjórnarfundi Samfylkingar í Garðabæ á dögunum sagði Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra að í ljósi skýrslunnar þyrfti að endurskoða stöðu forsetans og setja embætti hans siðareglur. Hún hefur nú sett undirbúning þess af stað með enn einni nefndinni.

Jóhanna sagði eftir ríkisstjórnarfund í vikunni að hún teldi að afnema bæri svokallaðan málskotsrétt forseta skv. 26. grein stjórnarskrárinnar og taka þess í stað upp ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur samkvæmt kröfu tiltekins fjölda kjósenda.

Össur segist hins vegar vera ósammála Jóhönnu um málskotsréttinn. Það vekur athygli að þegar Jóhanna lagði fram frumvarp til stjórnskipunarlaga fyrir einu ári, vorið 2009, var ekki eitt orð um að afnema málskotsrétt forsetans.

Jóhanna og Steingrímur J. voru eindregnir stuðningsmenn þess að forsetinn héldi málskotsréttinum vorið 2004 í umræðunni um fjölmiðlafrumvarpið og sögðu að nauðynlegt væri fyrir lýðræðið að synjunarvald forsetans væri til staðar þótt sett væri í reglur um frumkvæði þjóðarinnar til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Nefnt hefur verið að setja í stjórnarskrána að óski 10% þjóðarinnar eftir þjóðaratkvæði þá verði hún að fara fram.

Nú vilja Jóhanna og Steingrímur J. hins vegar afnema málskotsrétt forsetans og setja forsetaembættinu siðareglur. Siðferði þeirra er nú ekki merkilegra en svo að þau eru fyrst og fremst að hefna sín á forsetanum vegna Icesave.

Forsetinn liggur býsna vel við höggi þessa dagana eftir að hafa talað óvarlega við erlenda fréttamiðla á dögunum um hugsanlegt Kötlugos og að Evrópusambandið yrði að taka inn nýja áfallaáætlun í almannavarnir sínar leggist flug niður vegna eldgoss á Íslandi. Í sjálfu sér er engin lygi í þessu - en er túlkað sem óþarfa hræðsluáróður sem komi niður á ferðaþjónustunni.

Jóhanna og Steingrímur J. hafa hagað sér með þeim hætti í Icesave-málinu og pukrast og logið að Alþingi og þjóðinni að þau tvo stæðust aldrei úttekt rannsóknarnefndar Alþingis á vinnubrögðum um gott siðferði í því máli.

Mikil umræða hefur verið um að ýmsir þingmenn hafi makað krókinn í ofurstyrkjum frá fyrirtækjum. Sumir náðu sér í milljónir frá fyrirtækjum nokkrum dögum áður en reglur tóku gildi um að upphæðin mætti vera 300 þúsund krónur frá einstaka styrktaraðila. Nokkur þeirra höfðu tekið beinan þátt í að semja reglurnar.

Jóhanna er ekki sterkari á svellinu en svo að þegar hún er spurð um mikla styrki til Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur hefur hún talað út og suður um að ekki hafi verið komið regluverk á þeim tíma og fólk í öðrum flokkum hafi nú líka fengið stóra styrki. Hvernig er þetta hægt?

En það er rétt, margir þáðu háa styrki í desperasjón tíu mínútum áður en ballinu lauk. Þar fer Guðlaugur Þór Þórðarson fremstur í flokki. En Steinunn Valdís og aðrir eru ekkert skárri fyrir það.

Vandinn eru í raun ekki skortur á reglum heldur skortur á eigin siðferði. Menn byrja á að siða sjálfa sig og fara eftir eigin, góðum gildum. Það mætti ríkisstjórnin gera.

Eða eins og maðurinn sagði: „Komnar siðagreglur og málið er leyst. Fint, nú er hægt að haga sér eins og bandit aftur.“

Eftir stendur þetta: Það er ástæðulaust að setja embætti forseta sérstakar siðareglur. Það er út úr kú að þjóð kjósi sér forseta en treysti honum ekki betur en svo að setja þurfi sérstakar siðareglur um hann. 

Slíkar reglur væru þjóðinni til skammar og athlægis. 

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is