Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppnis- eftirlitsins, sagði í fréttum Sjónvarps að komin væri fram ný atvinnugrein á Íslandi. Þessi nýja atvinnugrein væri skilanefndirnar, hluti af bönkunum, ýmsir ráðgjafar og lögfræðingar sem hafi það verkefni að vinna úr hruninu – en hafi ekki sömu hagsmuni og aðrir að sú vinna gangi hratt fyrir sig. Ástæðuna segir hann vera fjárhagslega hagsmuni þessara sérfræðinga. Páll Gunnar gagnrýnir bæði seinaganginn og hvað stór hluti stórra fyrirtækja er í eigu bankanna.

Mér finnst nafnið á þessari nýju atvinnugrein blasa við: Skilanefnda-eftirlits-banka-þrotabúa-hagkerfið.

Það hefur margoft verið bent á hvernig þessi atvinnugrein stórgræðir á hruninu og hefur ekki undan að skrifa út himinháa reikninga vegna gjaldþrota fyrirtækja og hrunsins. Eins dauði er annars brauð.

Fyrr á árinu sagði fréttastofa Stöðvar 2 frá því að nokkrar lögmannsstofur á höfuðborgarsvæðinu væru orðnar meðal stærstu fyrirtækja á Íslandi út frá hagnaði eftir bankahrunið. E

Tíu lögfræðistofur skiluðu saman hagnaði upp á 1,6 milljarða króna. Stöð 2 byggði samantekt sína á grundvelli upplýsinga frá Creditinfo. Fyrirtækið tók saman upplýsingar um stærstu fyrirtækin á Íslandi út frá hagnaði í ársreikningum ársins 2009.

Í úttekt Stöðvar 2 vantaði nokkrar þekktar og stórar lögfræðistofur, sem þar voru ekki inni vegna þess að rekstur lögfræðistofa er mismunandi uppsettur.

Í fréttinni sagði til dæmis að Réttur, stofa Ragnars Aðalsteinssonar og tveggja annarra eigenda, skilaði 123 milljóna króna hagnaði eftir skatta árið 2009. Stofan hefur unnið af krafti fyrir kröfuhafa gömlu bankanna og þá helst þýska banka sem hafa hag af því að hnekkja neyðarlögunum.

Það fer ekki á milli mála að Páll Gunnar hefur mikið til síns máls þegar hann segir að komin sé fram ný atvinnugrein; með lögfræðinga fremsta í flokki, sem lifi kóngalífi eftir hrun. Hrunið reyndist ný matarhola hjá mörgum lögfræðingum og endurskoðendum.

Stór hluti lögfræðistofa og endurskoðunarstofa hafði tekjur af því fyrir hrun að veita sérfræðilega aðstoð við kaup og yfirtökur á fyrirtækjum. Núna greiða þeir úr flækjum þrotabúa við að hafa keypt þessi fyrirtæki og farið á höfuðið.

Það hefur vakið furðu í viðskiptalífinu að sömu bankamennirnir og otuðu lánum að eignamönnum til að kaupa fyrirtæki voru snöggir að skipta um skoðun eftir hrun og hjóluðu þá í hina sömu og kröfðu þá um greiðslur; einn, tveir og þrír.

Margir bankamenn hafa tekið Reykásinn á bankahrunið. En margir lögfræðingar og endurskoðendur hafa eiginlega tekið Silla í Spaugstofunni á þetta; hagnast alltaf; koma alltaf niður standandi.

Á sama tíma og Páll Gunnar ræddi um nýju atvinnugreinina á blaðamannafundi dæmdi fjölskipaður Hæstiréttur Íslands fjölmyntalán Landsbankans til fyrirtækisins Motormax ólögmætt. Dómurinn staðfesti niðurstöðu héraðsdóms.

Landsbankinn hefur gefið það út að tap bankans vegna þessa fordæmis nemi um 16 milljörðum króna. Hinir bankarnir eru í sömu súpunni.

Fyrir ári, 16. júní í fyrra, dæmdi Hæstiréttur Íslands í hinum svonefndu gengisbundu lánum og komst að þeirri niðurstöðu að þau væru skýlaust lögbrot; ólögleg. Þetta væru lán í íslenskum krónum en bundin við gengi erlendra gjaldmiðla.

Innan viðskiptalífsins hafa eigendur fyrirtækja furðað sig á því að bankarnir hafa hegðað sér eins og þessi dómur Hæstaréttar fyrir ári hafi aldrei fallið. Bankarnir hafa haldið til streitu uppskrúfuðum gengiskröfum í dómsölum.

Bankamennirnir hafa sagt við fyrirtæki, sem t.d. skulduðu 100 milljónir fyrir hrun en 300 milljónir eftir hrun vegna gengisbindingarinnar, að gengisbundna krafan væri réttmæt og þess vegna mætt með hana í dómsali.

Fyrirtækin hafa spurt bankamennina á móti hvort þeir hafi ekki heyrt af þessum dómi Hæstaréttar 16. júní í fyrra. Núna tekur Hæstiréttur af öll tvímæli í þessu máli. Lán í íslenskum krónum sem bundin eru í erlendri mynt er ólögleg.

Nýlega kom fram að það stefndi í 80 milljarða króna hagnað bankanna á þessu ári miðað við uppgjör þeirra fyrstu þrjá mánuðina. Dómur Hæstaréttar setur eflaust strik í reikninginn.

Ég veit að vísu ekki hversu mikið og langt þetta strik er. Bankarnir fengu lánin á 40% virði en hafa rukkað lántakendur um ítrustu fjárhæðir vegna ólöglegu gengisbindingarinnar; jafnvel tvöfalt til þrefalt virði lánsins.

Eftir dóm Hæstaréttar blasir sú spurning við hvað eigendur þeirra fyrirtækja sem bankarnir hafa sett í þrot, tekið yfir og jafnvel selt aftur á forsendum ítrustu krafna gengisbindingarinnar, muni gera. 

Er flóðbylgja skaðabótamála að dembast yfir bankana?

Hver hagnast á þeirri flóðbylgju? 

Hafið þið heyrt rætt um Skilanefnda-eftirlits-banka-þrotabúa-hagkerfið.

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is