Stofnfjár- eigendur í Spron fögnuðu innilega á fundi sínum í Borgar- leikhúsinu hinn 21. ágúst sl. þegar þeir samþykktu að breyta sparisjóðnum í hlutafélag. En í raun voru stofnfjáreigendur í Spron að fagna öðru og meira; þeir voru loksins orðnir eigendur að sparisjóðnum. Áður áttu þeir ekki sparisjóðinn; núna eiga þeir hann. Sjálfseignarsjóðurinn, sem áður var stærsti eigandi sparisjóðsins, er núna með 15% hlut og í miklum minnihluta. Sparisjóðirnir hafa verið sjálfseignarstofnanir og eins og nafnið bendir til eiga þær stofnanir sig sjálfar.

Fundurinn í Borgarleikhúsinu markaði fleiri djúp spor; hann var fyrsta stóra skrefið í þá átt að breyta öllum sparisjóðum landsins í hlutafélög. Þannig blasir við að á næstu misserum verða aðeins fjórir sparisjóðir í landinu; Spron, Byr, Sparisjóðurinn í Keflavík og Sparisjóður Mýrasýslu. Núna eru 23 sparisjóðir, en sú var tíð að þeir voru yfir 40 talsins. 

Ráðgjafarfyrirtækið Capacent samdi skýrslu um Spron fyrr á árinu í tengslum við hlutafélagavæðinguna og fann það út að markaðsvirði Spron hinn 31. mars sl. væri um 60 milljarðar króna. Takið eftir að sumarið 2002 var Spron verðlagður á um 6 milljarða. Munurinn er tífaldur. Þetta er ótrúlegur munur og skýrist af miklum hagnaði, auknu stofnfé og væntingum um að hlutafélagavæðingin skili auknum verðmætum.

Í skýrslunni komst Capacent að þeirri niðurstöðu að eignarhlutur stofnfjáreigenda næmi 85% af hlutafénu, eða 51milljarði, en hlutur sjálfseignarsjóðsins væri 15%, eða 9 milljarðar. Þetta er byltingarkennd breyting frá árinu 2002 þegar hlutur sjálfseignarsjóðsins var 89% en stofnfjáreigenda 11%. 

Ein helsta skýringin á þessum gjörbreyttu hlutföllum er að Spron hefur aukið stofnfé sitt á undanförnum árum úr 485 milljónum króna í 20,5 milljarða og hefur þetta aukna stofnfé komið inn í sérstökum stofnfjárútboðum sem efnt hefur verið til. Hinn 31. mars sl. var eigið fé Spron komið í 30,5 milljarða og þar af var stofnféð 20,5 milljarðar og annað fé 10 milljarðar. 

Spron hefur rekið sérstakan markað fyrir stofnfé þar sem stofnfjáreigendur hafa getað selt stofnfé sitt. Um tíma í sumar var gengi stofnfjárins á þessum markaði komið yfir 5,0 þannig að þá verðlögðu sumir fjárfestar sparisjóðinn á yfir 100 milljarða króna. Með hlutafélagavæðingunni núna er verið að færa þennan stofnfjármarkað yfir á hlutabréfamarkað.

Eðlilega hafa talsverðar umræður verið um hin gjörbreyttu skiptihlutföll í Spron í tengslum við hlutafélagavæðinguna og hvers vegna svo mikil áhersla hafi verið lögð á að keyra upp hlut stofnfjáreigenda með auknu stofnfé á undanförnum árum – sem hafa gjörbreytt hlutföllunum og rúmlega það – ekki síst þegar svo góð afkoma hefur verið af sparisjóðnum.

Það er ennfremur athyglisvert að skoða hvernig málum væri háttað ef Kaupþing hefði keypt Spron undir lok ársins 2003 eins og búið var að semja um – en Alþingi stöðvaði söluna með sérstökum lögum um sparisjóðina og mátti heyra á þingmönnum á þeim tíma að þeir væru að koma í veg fyrir græðgisvæðingu stofnfjáreigenda í Spron. 

Kaupþing ætlaði að kaupa Spron á 9 milljarða. Þar af áttu stofnfjáreigendur að fá 3 milljarða og sjálfseignarsjóðurinn 6 milljarða. Kaupþing var því að kaupa bæði hlut stofnfjáreigenda og hlut sjálfseignarsjóðsins og ætlaði að greiða fyrir með eigin bréfum. Búið var að stofna sérstakan menningarsjóð utan um hlut sjálfseignarsjóðsins og átti hann að hafa fyrrnefnda 6 milljarða til umráða í byrjun. Þessi menningarsjóður hefði orðið geysisterkur bakhjarl við menningar- og líknarmál í landinu.

Mönnum hefur reiknast til, út frá hækkun gengis hlutabréfa í Kaupþingi, að þessi menningarsjóður stæði núna í 25 til 30 milljörðum króna – svona eftir því hversu miklu fé hefði verið veitt úr honum. Sjálfseignarsjóðurinn fær núna hins vegar 9 milljarða króna í tengslum við hlutafélagavæðingu Spron og ætla verður að það fé renni til menningar- og líknarmála. þessi tala miðast við að markaðsvirði Spron sé 60 milljarðar.

Eftir stendur að alþingismenn hafa hlunnfarið menninguna í landinu um 15 til 20 milljarða króna með því að koma í veg fyrir söluna á Spron til Kaupþings í lok ársins 2003 – og allt undir formerkjum um að koma í veg fyrir græðgisvæðingu stofnfjáreigenda. Menningin tapaði á þessu inngripi alþingismanna, en stofnfjáreigendur stórgræddu! 

Jón G. Hauksson