Gabríela Friðriksdóttir er í fremstu röð listamanna hér á landi og verk hennar hafa hlotið verðskuldaða athygli víða um heim. Hún hefur alla tíð haft þörf fyrir að tjá sig með teikningum og annarri listsköpun og kemur tjáningu sinni nú til skila í hinum ýmsu formum listar.

Texti: Sigríður Hjálmarsdóttir. Mynd: Geir Ólafsson.

Gabríela útskrifaðist árið 1997 úr skúlptúrdeild Myndlistar- og handíðaskóla Íslands, sem nú heitir Listaháskóli Íslands. Þaðan lá leiðin til Prag, þar sem hún var gestanemandi í átta mánuði áður en hún fór að vinna við myndlist. „Þó ég hafi útskrifast úr skúlptúrdeild hafa teikningar fylgt mér síðan ég var krakki. Ég hef alla ævi haft áhuga og þörf fyrir að teikna og tjá mig með teikningum þannig að sú árátta byrjaði snemma að vilja koma skoðunum mínum á blað,“ segir Gabríela og brosir. Í dag segist hún enn nota teikningar mjög mikið. Þær séu yfirleitt upphafið að öllu. „Það má segja að ég noti þær eins og til að hugsa, þannig að þær eru alltaf upphafið að því sem koma skal, koma mér niður á jörðina og í samband við myndræna heiminn.“

Spurð hvort hún hafi þá alltaf vitað að hún yrði myndlistarmaður, svarar hún neitandi. „Ég var ekkert viss um að ég yrði myndlistarmaður þegar ég var að alast upp enda vissi ég nú varla hvað það var,“ segir hún og telur lítið myndlistaruppeldi vera í landinu. „Ég vissi til dæmis ekki hvað skúlptúr var fyrr en seint og síðar meir,“ segir hún brosandi. „Ég held að það væri miklu skemmtilegra að kenna krökkum listasögu í skólum heldur en venjulega mannkynssögu því hún er ekki síður lifandi og fjallar ekki bara um einhverja herforingja sem drepa hver annan.“ Gabríela segir þó eitthvað vera að glæðast í þeim efnum því verið sé að skrifa íslenska listasögu. „Hugsanlega verður hægt að útbúa eitthvert námsefni úr henni. Þá getum við séð hvaðan við komum og hvað við vorum að hugsa.“

Fyrsta verkið til Deutsche Bank

Spurð hvort hún hafi verið farin að fást við listir að einhverju ráði áður en hún fór í Myndlista- og handíðaskólann segir Gabríela: „Ég myndi nú ekki segja að það hafi verið af neinni alvöru en ég málaði eitthvað og fór á einhver námskeið í módelteikningu og svoleiðis. Annars myndi ég segja að bestu verkin mín séu frá því ég var krakki því krakkar eru svo frjálsir í huganum og koma hugmyndunum bara beint frá sér.“

Aðspurð hvort hún muni eftir fyrsta verkinu eftir hana sem fékk athygli og viðurkenningu, segir Gabríela: „Já, mér fannst það alveg rosalega flott þegar ég var í MR og fór á umhverfisráðstefnu í Frankfurt. Ég kynnti þar hugmyndir sem voru málaðar með vatnslitum á blað og Deutsche Bank keypti verkin af mér.“ Gabríela segist hafa verið rosalega montin af að verk eftir hana væru í eigu Deutsche Bank þó hún viti ekki hvað hafi síðan orðið um þessi verk. „Ég man að ég fór inn í rosalega stórt og magnað fundarherbergi og skrifaði undir einhvern hundrað blaðsíðna samning þannig að þetta var mjög alvarlegt allt saman,“ segir Gabríela sem fékk þónokkra upphæð fyrir verkin. „Upphæðin var að minnsta kosti nógu há til að ég gæti keypt mér græjur, upptökutæki og eitthvað fleira fyrir ágóðann af þessum vatnslitamyndum,“ segir hún og hlær.

Eilíf endurfæðing

Um þessar mundir er Gabríela með sýningar út um allan heim þar sem mismunandi hlutir eru sýndir. „Stundum sendi ég bara myndbönd, stundum eru settar upp innsetningar með öllu í bland, til dæmis myndbandi, skúlptúr, málverkum og teikningum, jafnvel performans,“ segir hún en það fer eftir því hvað staðirnir geta og hvert þemað er hverju sinni, hvað er sent á hverja sýningu.

„Ég hef verið að vinna mikið við myndbandsverk frá því árið 2004 og vann til dæmis tvö slík með Ernu Ómarsdóttur dansara,“ segir Gabríela. „Annars hefur það verið um fimmtán manna hópur sem ég hef unnið með myndbandsverk einu sinni á ári. Hann samanstendur af upptökumönnum, kvikmyndagerðarmönnum og tölvunarfræðingum auk fatahönnuða, tónlistarmanna og fleira,“ bætir hún við en Gabríela gerði síðustu myndina í fyrrasumar. „Það má segja að sú mynd sé nokkurs konar minnisvarði um þetta fólk til að loka hringnum. Verkið hét Ouroboros eins og snákurinn sem er að éta á sér halann,“ segir hún og útskýrir nánar: „Ouroboros er eldgamalt tákn sem fyrirfinnst í raun og veru á öllum menningarsvæðum ýmist sem dreki eða snákur og táknar eilífa endurfæðingu.“ Myndbandinu skipti Gabríela niður í sjö atriði og fékk fólkið sem vann með henni til að leika í því. „Þetta var mjög skemmtilegt en núna ætla ég að hvíla mig aðeins á myndböndunum því ég ætla að gera miklu stærra verkefni eftir svona tvö ár. Þangað til hef ég svo margt annað að gera,“ segir hún.

Frelsi í íslenskri listsköpun

Gabríela er í samstarfi við gallerí hér heima, i8, og er auk þess með gallerí í Sviss og Berlín. Það kallar á mikil ferðalög og hefur hún verið meira og minna á ferðalögum í að minnsta kosti fimm mánuði á ári undanfarin ár.

Spurð hvort mikil aðsókn hafi verið að galleríunum segir Gabríela: „Já, þetta hefur gengið mjög vel og það er sérstaklega gaman að því að hafa fundið hvað ég er mun ólíkari öðrum evrópskum listamönnum en ég hélt. Ég kem með ákveðið frelsi sem hefur líklega eitthvað að gera með myndlistarsöguleysið á Íslandi. Það er miklu meira frelsi hjá okkur en þeim sem hafa alist upp í kjarna Evrópu þar sem myndlist hefur verið ríkur þáttur í daglegu lífi fólks.“ Hún segir þetta mikla frelsi þó stundum gera það að verkum að íslenskir listamenn eigi erfitt uppdráttar því fólk verði gjarnan hrætt við hvað það er lítið af landamærum í íslenskri listsköpun. „Það hefur til dæmis þótt mjög skrítið hvað ég fer úr einu í annað. Fólk hefur komið til mín og ekki skilið af hverju ég er að gera alla þessa hluti. Þá var ég kannski að gera tónlist, performans og svo var kominn dans inn í þetta og myndbönd, teikningar, málverk og fleira. Fólk skilur þetta ekki,“ segir hún og hlær.

Endalausar hugmyndir

Spurð um hvaða stefnu megi helst flokka list hennar segir Gabríela: „Það er voðalega erfitt fyrir manneskju eins og mig sem er í núinu að segja hvers konar stefna þetta er. Þetta er bara í fæðingu og stefnan mótast eftir því hvernig verkin verða. Þegar verkið er búið að vaxa er hugsanlega hægt að horfa til baka á þennan kynlega kvist og hugsa út í það hvers konar stefnu hann tilheyrir.“

Gabríela segist aldrei verða uppiskroppa með hugmyndir. Vandinn sé frekar fólginn í að komast yfir að gera allt það sem hana langar til að koma til skila. „Lífið veitir svo mikinn innblástur og býður upp á endalausar hugmyndir. Það er auðvitað langdregin framleiðsla þegar ég geri allt sjálf þannig að ég kemst ekki yfir helminginn af því sem ég myndi vilja segja. Ég reyni náttúrlega að forgangsraða þannig að ég sé þá allavega ánægð með að koma því til skila sem ég get.”

Lifir á listinni

Það er heilmikið framundan í listinni hjá Gabríelu. „Ég var að opna sýningu í galleríinu mínu í Sviss, svo er ég með sýningu í Listasafni Íslands. Síðan hef ég verið að vinna með tveimur frönskum náungum, Mathias og Michael, eða MM Paris, eins og þeir kalla sig. Við höfum verið að búa til risastóran bronsskúlptúr sem mun rísa í nýja hverfinu í Urriðaholti og verður afhjúpaður í maí,“ segir Gabríela sem ætlar líka að taka þátt í Experiment Marathon sem verið er að skipuleggja í Listasafni Reykjavíkur. „Þar ætla ég að vera með MM Paris í eldhúsinu að baka einhverjar hugmyndir. Síðan er franski rithöfundurinn Stephanie Cohen búin að skrifa ævintýri um bronsskúlptúrinn okkar svo að það kemur út bók með ævintýrinu og myndum eftir okkur í haust. Bókin er listrænt ævintýri sem Stephanie hefur samið og er ótrúlega fagurt,” segir Gabríela sem hefur átt verk á sýningum um allan heim í mörg ár og er einn þeirra listamanna sem lifir góðu lífi á listinni.