Varla líður svo vika að ekki birtist ein eða fleiri fréttir um hve miklu dýrara eitt eða annað sé á Íslandi en í hinum og þessum borgum erlendis. Einkum á þetta við um ýmsar neytendavörur. Þegar íslenskir framleiðendur eða kaupmenn eru spurðir um hvað valdi eru svör oft óljós og af blaðalestri mætti helst halda að um allt þetta ríkti mikið samsæri fyrirtækja gegn einstaklingum. A vísu eru sjaldan irta tölur em bera saman verð á dagblöðum og öðrum fjölmiðlum hérlendis og ytra, hvað sem kann að valda því áhugaleysi, því þar ættu að vera hæg heimatök að skýra hvað veldur verðmismun, ef einhver er.

Meginskýringar á því hvers vegna dýrara er að búa hér en í mörgum erlendum löndum eru einkum þrjár: Fjarlægð landsins frá helstu mörkuðum, smæð íslenska markaðarins og kostnaðurinn við að halda uppi sérstöku þjóðfélagi með eigin tungumáli.

Auðvitað myndum við missa ýmislegt ef við byggjum ekki hér á landi. Til dæmis myndu menn ekki halda tekjum af ýmsu sem við höfum nú, t.d. fiskveiðum eða raforkusölu. Að sjálfsögðu hefðu menn ekki landið, náttúrufegurðina og þá menningu sem fylgir íslenskri tungu. Allt er þetta Íslendingum mikils virði og suma þætti er hægt að meta til tekna og eignar, þótt ekki komi fyrir þá beinharðir peningar. Kannanir sýna að Íslendingar eru að jafnaði mjög hamingjusamir og eru því væntanlega sáttir við að hér sé dýrara að lifa en annars staðar. Mismunurinn er mat okkar á því hvers virði það er að vera Íslendingur.

Það er ekki meining mín að flytja Íslendinga á Jótlandsheiðar eða í úthverfi Glasgow heldur einungis að velta því fyrir sér hvaða verði það er keypt að reka eyríkið Ísland. Fyrir nokkrum árum velti ég því upp hve mikið það kostaði að tala íslensku. Sumir misskildu greinina þannig að ég vildi leggja íslenskuna niður og taka upp ensku. Svo var þó alls ekki, en ég get sjálfum mér um kennt því að viðbrögð hefðu verið öll önnur (og minni) ef ég hefði kallað grein mína <Hvers virði er íslenskan?> Menn eru viðkvæmir fyrir tungunni. Engum datt í hug að ég vildi leggja niður jólin þegar ég reiknaði það út að gamni mínu hve mikið jólahald kostaði þjóðina.

Athugun sem ég gerði á því hvaða verðmiði er á því að vera Íslendingur, með óhagræði sem fylgir fámenni og fjarlægðum frá stærri löndum, bendir til þess að um það bil ein króna af hverjum fjórum fari í kostnað við slíkt. Samt erum við með ríkustu þjóðum heims. Ef við værum hópur í úthverfi í stórborg er ósennilegt að við myndum skera okkur úr. En myndi nokkur vilja skipta?

Benedikt Jóhannesson