Siglufjörður er þekktastur fyrir síldarævintýrið sem hleypti miklu lífi í bæinn á fyrri hluta 20. aldar en þegar rýnt er í sérstöðu staðarins er merkilegt hversu margir þingmenn hafa alið þar manninn. Gatan Laugarvegur, sem er suður á bökkum í útjaðri bæjarins, er þar einna forvitnilegust því við hana hafa óvenjumargir pólitíkusar búið. Þeir eru Illugi Gunnarsson, Sigríður Anna Þórðardóttir, Birkir Jón Jónsson og Kristján L. Möller. Þeir eiga það allir sammerkt að hafa alist upp sömu megin á Laugarveginum, það er neðanvert við götuna.

Texti: Erla Gunnarsdóttir, myndir: Örn Þórarinsson.

Alinn upp við stjórnmál - frá blautu barnsbeini

Illugi Gunnarsson á ekki langt að sækja áhuga sinn á stjórnmálum því faðir hans, Gunnar Rafn Sigurbjörnsson, var í bæjarstjórn fyrir Alþýðubandalagið í tólf ár á Siglufirði. Einnig ólst hann upp við hina frægu götu Laugarveg þar sem stjórnmála-áhrifaandi virðist hafa svifið yfir vötnum.

„Það var mjög gott að alast upp á Siglufirði, leiksvæðið náði frá fjörunni og upp í fjall og þar voru endalaus tækifæri fyrir börn til að búa sér til ævintýraheim. Ég bjó á Siglufirði frá því að ég fæddist og til 14 ára aldurs en þá fluttu mamma og pabbi suður. Þegar ég var fjögurra eða fimm ára gamall keyptu foreldrar mínir húsið að Laugarvegi 7 á Siglufirði af Þóroddi Guðmundssyni, fyrrum alþingismanni. Flest árin sem við bjuggum þar var sú gata ómalbikuð sem var fínt fyrir okkur krakkana en sennilega var það verra fyrir fullorðna," útskýrir Illugi og aðspurður um hvort hann fari oft norður í dag segir hann:

„Mér þykir afar vænt um Siglufjörð og ég hef heilmiklar tilfinningar þangað. Það er alltaf mjög sérstök tilfinning sem grípur mig þegar ég kem keyrandi inn fjörðinn og sé bæinn. Ég kem of sjaldan norður, foreldrar mínir eru duglegri en í hvert skipti sem ég kem finnst mér leitt þegar ég þarf að fara aftur."

Mjög pólitískur bær

Stjórnmál voru stór hluti af æsku Illuga og var hann til dæmis ungur að árum þegar hann hlustaði á kosningafundi í beinni útsendingu í útvarpi af mikilli athygli.

„Það  var ekki talað mikið um pólitík heima en maður fann sterkt fyrir henni ef svo má segja. Siglufjörður var mjög pólitískur bær og mikil spenna var alltaf i kringum kosningar, bæði til bæjarstjórnar og til þings. Ég á mjög sterka minningu um að hlusta á pabba tala á kosningafundi sem var útvarpað beint nokkrum dögum fyrir kosningar, spennan var svipuð fyrir mig eins og að hlusta á lýsingu á landsleik í handbolta," segir Illugi brosandi og bætir við:

„Lengi vel á síðustu öld var Siglufjörður i miðju efnahagslegra og pólitískra átaka á Íslandi sökum þess hversu síldin var mikilvæg fyrir þjóðina. Til Siglufjarðar kom aragrúi fólks til að vinna og bærinn var því mikill suðupottur. Verkalýðshreyfingin var mjög sterk á Siglufirði og þjóðfélagsátökin komu fram af miklum krafti í bænum. Það er því kannski ekki skrýtið að stjórnmálaáhugi hafi verið mikill heima og að upp úr þeim jarðvegi hafi sprottið stjórnmálamenn."

Úr MBA-námi í aðstoðarmann Davíðs

Markmið Illuga var ekki endilega að verða þingmaður en hlutirnir æxluðust þannig að úr varð að hann situr nú á þingi sem þriðji þingmaður í Reykjavík suður fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

„Ég hef alltaf haft mikinn áhuga á stjórnmálum og alla tíð verið sannfærður um að ég myndi taka þátt í pólitísku starfi með einhverjum hætti. En ákvörðun um að gefa kost á mér til þingsetu var einungis tekin fyrir nokkrum árum. Ég fór í MBA-nám til London og hafði áætlað að starfa þar í nokkur ár. Að námi lokni bauðst mér hins vegar að vinna sem aðstoðarmaður fyrir Davíð Oddsson og tók ég því starfi. Eftir það má segja að ég hafi verið kominn á þá braut sem ég er á núna," útskýrir Illugi.

Sólskin og ævintýr

Sigríður Anna Þórðardóttir, fyrrverandi umhverfisráðherra, á góðar minningar af uppvaxtarárum sínum á Siglufirði. Á þeim tíma var mikið vaxtarskeið í bænum og er Sigríður Anna sannfærð um að tíðarandinn hafi mótað sig að miklu leyti.

„Bæjarbragurinn á Siglufirði var einstakur á uppvaxtarárum mínum og ég tel að hann hafi haft mikil áhrif á mig sem einstakling. Það voru mjög mikil umsvif í bænum, bjartsýni og trú á framtíðina, síldarævintýrið í blóma og samfélagið sterkt. Margir öflugir einstaklingar settu svip á bæinn, konur ekkert síður en karlar. Víðsýni, kraftur og athafnasemi ásamt samskiptum við útlendinga mótuðu fólkið. Allt var þetta veisla í farangrinum fyrir okkur sem vorum svo lánsöm að alast upp á Siglufirði," segir Sigríður Anna með bros á vör.

Heimsbær með stórborgarbrag

Móðir Sigríðar Önnu, Margrét A. Árnadóttir, sem er 84 ára gömul, býr enn á Siglufirði og nýlega flutti yngsta systir hennar þangað aftur eftir nokkurra ára fjarveru. Sigríður Anna kemur af og til í stuttar heimsóknir en viðurkennir að þær mættu vera fleiri.

„Siglufjörður er í mínum huga sólskin og ævintýr. Ég er fædd árið 1946, elst sjö systkina og get á vissan hátt kallast afsprengi síldarævintýrisins. Á æskuárum mínum var gífurleg uppbygging í bænum og atvinnulíf og mannlíf í miklum blóma. Fyrstu æviárin átti ég heima á Túngötunni skáhallt á móti Alþýðuhúsinu, við hlið Mjölverksmiðju S.R., svo að með sanni má segja að ég hafi átt heima í hringiðunni," útskýrir Sigríður Anna og segir jafnframt:

„Ég hef alltaf verið afar stolt af því að vera Siglfirðingur. Bærinn er einstakur í atvinnusögu landsins og var í uppvexti mínum einn stærsti kaupstaður landsins, stærsta útflutningshöfnin og í landlegum fylltu áhafnir hundraða síldveiðiskipa götur bæjarins. Siglufjörður var heimsbær með stórborgarbrag og fjölskrúðugt mannlíf á sumrin en skóla- og menningarbær á veturna."

Móðirin virk í flokksstarfi

Sigríður Anna var átta ára gömul þegar hún fluttist á Laugarveginn þar sem börn bjuggu í hverju húsi og alltaf var eitthvað við að vera.

„Laugarvegurinn stendur við stórkostlegan stað. Við krakkarnir ólumst upp við mikið frelsi og vorum úti svona nokkurn veginn frá morgni til kvölds. Fjaran var ævintýrið við húsvegginn, fjöllin fjársjóður leikja og mikið sótt í Hólsdal og Skútudal á góðviðrisdögum. Svo var líka gaman að fá að fara með pabba á sjóinn og út á Siglunes á æskustöðvar hans. Á Laugarveginum voru börn í nánast hverju húsi og mörg þeirra á svipuðum aldri svo það var oft mjög glatt á hjalla og mikil athafnasemi fékk útrás í leikjum okkar krakkanna," segir Sigríður Anna.

En hvernig kviknaði svo áhugi þinn á stjórnmálum?

„Ég var mjög forvitið barn og fylgdist vel með stjórnmálaumræðu, bæði heima hjá mér og einnig las ég blöðin. Mogginn var í uppáhaldi og staðarblöðin en allir stjórnmálaflokkar á Siglufirði gáfu út blöð. Mamma  tók virkan þátt í starfi Sjálfstæðisflokksins og pabbi starfaði nánast alla ævi við eigin rekstur. Mér var snemma kennt að taka ábyrgð og standa á eigin fótum og það hefur alltaf komið sér vel fyrir mig, jafnt í stjórnmálum sem öðru."

Rík hefð fyrir stjórnmálastarfi

Birkir Jón Jónsson hefur alla tíð átt lögheimili sitt á Siglufirði en hann ólst upp að Laugarvegi 31. Hann var aðeins 24 ára gamall þegar hann settist á þing árið 2003 fyrir Framsóknarflokkinn og er því einn af yngstu starfandi stjórnmálamönnum hér á landi.

Dvelur þú mikið fyrir norðan?

„Ég er í sveitarstjórn Fjallabyggðar og er því mikið fyrir norðan. Hins vegar er kjördæmið gríðarlega víðfeðmt, nær allt austur að Djúpavogi. Það tekur því einnig mikinn tíma að sinna kjördæminu í heild sinni og því mikilvægt að skipuleggja tíma sinn vel til að komast yfir sem mest, í þeim önnum sem starf þingmanns af landsbyggðinni krefst."

Byrjaðir þú snemma að taka þátt í hinu pólitíska lífi á Siglufirði?

„Það hefur alla tíð verið mikil pólitík á Siglufirði. Ég man eftir mér við að bera út blöð fyrir framsóknarfélagið heima en toppurinn var að sendast eftir listum á kjörstað þegar kosið var. Þá var alsiða að flokkarnir fylgdust með hverjir væru búnir að kjósa og hverjir ekki. Þetta var spjaldskrárvinna og mikill hamagangur síðustu tvær til þrjár klukkustundirnar áður en kjörstöðum var lokað, að hafa samband við þá sem ekki voru búnir að kjósa. Þetta fyrirkomulag er sem betur fer aflagt í dag en það gerðist þó fyrst við síðustu sveitarstjórnarkosningar, ótrúlegt nokk!"

Af hverju heldur þú að hið fjölbreytta og virka pólitíska landslag hafi verið svo ráðandi í heimabæ þínum í gegnum tíðina?

„Eins og ég sagði áðan þá er rík hefð fyrir stjórnmálastarfi á Siglufirði sem ég efa ekki að hafi haft áhrif á þessa þróun. Siglfirðingar hafa einnig stutt sína frambjóðendur dyggilega, til dæmis í prófkjörum, stundum þó þannig að mörgum þykir nóg um! En hins vegar er staðreyndin sú að Siglufjörður var mjög stórt bæjarfélag á sínum tíma og ótrúlega margt fólk sem getur rakið ættir sínar í fjörðinn fagra, ætli það skýri ekki að stærstum hluta þann fjölda stjórnmálamanna sem teljast til Siglfirðinga."

Þú byrjaðir ungur í stjórnmálum, kom ekkert annað til greina?

„Ég hef alltaf haft mikinn áhuga á stjórnmálum, sem og félagsmálum almennt. Ég var formaður nemendafélagsins við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra 1998-1999. Þá var komið að máli við mig um að taka þátt í prófkjöri framsóknarmanna fyrir alþingiskosningarnar 1999, sem ég gerði. Þegar ég lít til baka þá hef ég aldrei verið neitt annað en framsóknarmaður, enda ólst ég upp í því umhverfi, á Siglufirði og Sauðárkróki, innan um frábært og eftirminnilegt fólk."

Siglfirðingar leynast víða

Kristján L. Möller, samgönguráðherra, ólst upp við pólitík líkt og Illugi, Sigríður Anna og Birkir Jón en faðir hans, Jóhann G. Möller, var mikill jafnaðarmaður og virkur í stjórnmálalífi bæjarins.

,,Ég varð snemma fyrir áhrifum af pólitíkinni því faðir minn, Jóhann G. Möller, var mjög mikill jafnaðarmaður og virkur þátttakandi í Alþýðuflokknum og verkalýðshreyfingunni alla sína tíð. Móðir mín er líka mikil jafnaðarkona og með sterka réttlætiskennd. Ég ólst því upp við þetta og þetta var gott uppeldi."

Samgöngumiðstöð bæjarins

Kristján bjó á Hverfisgötu 11 þar til hann var níu ára gamall en þá fluttist fjölskyldan á Laugarveg 25 sem er innar í bænum.

„Þegar við fluttum minnist ég þess að ég gekk ,,suður eftir" með köttinn okkar og skildi ekkert í því hvers vegna við værum að flytja fram í sveit! En það var frábært að alast upp á Siglufirði, þó svo að ég hafi rétt náð í skottið á hinu raunverulega síldarævintýri og þeirri miklu stemningu sem þar ríkti. Ég var heppinn því ég fékk vinnu sem sendill í Versluninni Ásgeiri sem Jónas Ásgeirsson skíðakappi og Margrét kona hans ráku. Verslunin Ásgeir var miðdepill alls í bænum, alltaf líf og fjör og verslunin eins og samgöngumiðstöð bæjarins," lýsir Kristján og segir jafnframt:

„Þetta var minn háskóli, mikið líf og fjör, margir viðskiptavinir og mikil skoðanaskipti á bæjarmálum og landsmálum, fjölmargir sjómenn og aðkomufólk."

Hleður batteríin

Siglfirðingar eru um tíu þúsund talsins en í dag búa um 1350 manns á Siglufirði. Kristján segir Siglfirðingum ekkert hafa fækkað, heldur séu þeir á fleiri stöðum. ,,Skýringin á mörgum Siglfirðingum í pólitík er sú sama og á því hvað Siglfirðingar eru á mörgum vígstöðum. Þeir eru víðs vegar um landið og um heiminn að vinna þar hin ýmsu trúnaðarstörf fyrir heimssamfélagið," segir Kristján sem heimsækir heimabæ sinn oft en þangað finnst honum nauðsynlegt að koma reglulega og þar er gott að hlaða batteríin.

En aðspurður um afskipti Kristjáns af stjórnmálum svarar hann: ,,Þátttaka í stjórnmálum hvað varðar framboð hjá mér kom ekki til fyrr en árið 1986. Áður hafði ég verið embættismaður Siglufjarðarkaupstaðar og fannst það ekki fara saman, ég fór sem sagt í framboð fyrir Alþýðuflokkinn í bæjarstjórnarkosningunum 1986 og unnum við stórsigur. Ég sat síðan í bæjarstjórn í tólf ár, þar af tíu sem forseti bæjarstjórnar. Við stofnun Samfylkingarinnar var skorað á mig að gefa kost á mér til framboðs í gamla Norðurlandskjördæmi vestra og fór ég í prófkjör á haustmánuðum 1998 og hafði sigur og leiddi þann lista í kosningum árið 1999."