Þegar Geir H. Haarde tók við ráðuneyti fjármála 1998 gat hann sagst hafa menntun í starfið. Sömuleiðis þegar hann varð utanríkisráðherra í haust. Geir er með tvöfalt meistarapróf frá Bandaríkjunum í hagfræði og alþjóðastjórnmálum.
Prófgráður fyrir formennsku í Sjálfstæðisflokknum eru hins vegar vandfundnar. Eftir 14 ár með Davíð Oddsson sem formann er stóra spurningin hvort eftirmaðurinn gerir sig.
Starf oddvita stjórnmálaflokks er næðingssamt og því meira blæs sem flokkurinn er stærri. Til að eiga von um árangur þarf formaðurinn að hafa flokkinn einhuga á bak við sig og reikna út stefnu sem hvorttveggja tekur mið af helstu áhugamálum flokksmanna, að ekki sé talað um hagsmuni sem sérhópar bera fyrir brjósti, en jafnframt að vera nógu skýr og afgerandi til að almenningur sjái mun á flokknum og öðrum stjórnmálaflokkum. Þá þarf stefnan að skírskota til sögulegs hlutverks flokksins.
Ef oddviti klárar sig ekki gagnvart flokknum aukast væringar innanhús sem grafa undan tiltrú almennings. Álit kjósenda endurómar í skoðanakönnunum, sem birtast á nokkurra vikna fresti og eira engum. Minna fylgi eykur á heimilisvandræðin. Fyrr en varir eru ný formannsefni komin á kreik sem keppast við að skapa sér stöðu með því að skapa ágreining sem endurómar í fjölmiðlum. Við það reytist enn meira af fylginu. Systurflokkur Sjálfstæðisflokksins í Noregi, Hægriflokkurinn, lenti í þessum vítahring á síðasta áratug þar sem reglulega var skipt um formann og fylgið skrapp saman. Hægriflokkurinn missti forystuhlutverkið á hægri væng norskra stjórnmála til Framfaraflokksins.
Árangur oddvita stjórnmálaflokka er mældur í árunum sem þeir halda flokkum sínum í ríkisstjórn. Með sín 14 ár í samfelldri stjórnarsetu ber Davíð höfuð og herðar yfir alla formenn flokksins og raunar alla íslenska stjórnmálamenn.
Samstaða myndaðist um að formannsskiptin skyldu fara fram með friði, flokkurinn vildi ekki taka neina áhættu. Líklegasti keppinautur Geirs, Björn Bjarnason dómsmálaráðherra, ákvað um leið og Davíð kynnti ákvörðun sína að gefa ekki kost á sér. ,,Ég ætla að leggja mitt af mörkum til að óvinum Sjálfstæðisflokksins verði ekki að þeirri ósk sinni að óöld verði innan flokksins, þegar Davíð kveður með reisn,“ skrifaði Björn á heimasíðu sína.
Sjálfstæðisflokkurinn lagði fram rauða dregilinn og Geir var kjörinn formaður án mótframboðs á landsfundinum um miðjan október síðastliðinn.
Geir tók snemma þátt í flokksstarfi. Í borgarstjórnarkosningunum 1966 var hann 15 ára í því hlutverki að sitja á kosningamiðstöð flokksins vestur í bæ og fara með bílstjórum að sækja fólk á kjörstað.
Geir starfaði með frjálshyggjumönnum í Sjálfstæðisflokknum þegar sá félagsskapur var og hét. Hann átti kafla í bókinni Uppreisn frjálshyggjunnar sem kom út 1979. Ungstirni flokksins, Davíð Oddsson, Þorsteinn Pálsson, Jón Steinar Gunnlaugsson og fleiri, létu þar í sér heyra en útgefandi var Kjartan Gunnarsson, síðar framkvæmdastjóri flokksins. Geir skrifar um milliríkjaviðskipti í bókinni og vitnar óspart í Jón Sigurðsson forseta til að mæla fyrir frelsi í utanríkisverslun. Tæplega þrítugur hefur Geir tileinkað sér orðfæri og sjónarmið varfærins stjórnmálamanns með hugsjón sem ívaf en ekki kjarna.
,,Almennast þessara verkefna Sjálfstæðisflokksins,“ skrifar Geir, ,,er að hrífa efnahagskerfið að svo miklu leyti sem verða má úr álögum ríkisafskiptanna og gefa hinum frjálsa markaði tækifæri til að vísa veginn, þar sem við á.” Í einni og sömu málsgrein hefur hann tvo fyrirvara á einkavæðingu, ,,að svo miklu leyti sem verða má,“ og ,,þar sem við á.“
Tæpum tíu árum síðar, árið 1987 þegar Geir náði kjöri sem þingmaður, birtist grein um einkavæðingu eftir hann í tímaritinu Frelsinu, sem Hannes Hólmsteinn Gissurarson hélt úti. ,,En aðalatriðið er í mínum huga að nálgast þessi mál [einkavæðingu] með opnum huga og vera opinn fyrir heppilegustu lausnum á hverjum tíma, þeim sem skila mestum árangri til lengdar,“ skrifar Geir í niðurlagi og verður tæplega sakaður um einstrenging.
Nýkjörinn formaður Sjálfstæðisflokksins þýddi árið 1977 bókina Öld óvissunnar eftir John Kenneth Galbraith og sagði hann einn frumlegasta hagfræðing sem nú sé uppi. Þessi kanadíski hagfræðingur átti ekki upp á pallborðið hjá hreintrúarmönnum í frjálshyggjudeildinni. ,,Galbraith er sem kunnugt er rammur áróðursmaður fyrir ríkisafskiptum af atvinnulífinu og yfirlýstur samhyggjumaður eða sósíalisti,“ skrifar Hannes Hólmsteinn Gissurarson í Frelsið, í tilefni af útkomu annarrar bókar eftir Galbraith.
Geir starfaði í Seðlabankanum í sex ár áður en hann varð aðstoðarmaður tveggja fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, þeirra Alberts Guðmundssonar og Þorsteins Pálssonar. Albert tók óviljugur við embætti fjármálaráðherra, ekkert annað ráðherraefni sjálfstæðismanna vildi embættið. Albert leitaði til efnahagsnefndar flokksins um tillögur að aðstoðarmanni. Nafn Geirs kom upp og hann fékk símtal frá skrifstofu fjármálaráðherra. Geir fann til þegnskapar gagnvart flokknum og þáði starfið á þeim forsendum. Hagstjórn og almenn stjórnun fjármála ríkisins voru ekki ær og kýr Alberts sem var stjórnmálamaður af gamla skólanum, í nánu sambandi við kjósendur sína og vildi láta gott af sér leiða með fyrirgreiðslum fyrir mann og annan. Í samstarfinu reyndi á þanþol Geirs sem vildi að kapp væri lagt á að fjársýsla hins opinbera væri í góðu horfi. Samstarfið við Þorstein gekk betur enda þeir Geir á líku pólitísku róli.
Eftir að hafa náð kjöri sem þingmaður 1987 var hann þingflokksformaður í sjö ár. Þingflokksformenn þjálfast í málamiðlunum, bæði innan þingflokka og á milli þingflokka. Geir tók þátt í því að breyta þingsköpum í þá átt að sníða ýmsa vankanta af þeim svo sem að takmarka ræðutíma. Áður gátu einstakir þingmenn tekið mál í gíslingu með maraþonræðum.
Geir tók við embætti fjármálaráðherra árið 1998 af Friðriki Sophussyni. Með Friðriki fór síðasti Gunnarsmaðurinn úr ríkisstjórnarhópi sjálfstæðismanna en flokknum var áratugum saman óformlega skipt í stuðningsmenn Gunnars Thoroddsens og Geirs Hallgrímssonar. Deilurnar á milli þessara arma voru margslungnar en fjöruðu út á síðasta áratug.
Í forsætisráðherratíð Davíðs sigldi Geir lygnan sjó í fjármálaráðuneytinu. Hann kom skikki á afgreiðslu fjárlaga sem nú eru afgreidd í byrjun desember en ekki tveim dögum fyrir jól, eins og lengi tíðkaðist, með næturfundum og flausturslegum vinnubrögðum. Þar naut Geir reynslu sinnar af þingflokksformennskunni og kunnugleika á starfsháttum þingsins.
Helst braut á Geir þegar kom að túlkun á skattbyrði og einstökum útfærslum fjárlaga. Hann skilaði af sér fjármálaráðuneytinu í haust og gerði grein fyrir stöðu ríkisfjármála í sérstökum kafla til landsfundar flokksins. Skattalækkanir voru tíundaðar skilmerkilega og hnykkt á þeim með spaugsyrðum. ,,Við höfum leyft okkur að kalla þetta arðgreiðslur til venjulegs vinnandi fólks.“
Verkefni Geirs H. Haarde fyrir næstu þingkosningar er að sækja það fylgi sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur notið um áratugaskeið, þ.e. í nágrenni við 40 prósent. Við síðustu kosningar fékk flokkurinn 33,7 prósent. Árangurinn mun ráðast af því hvernig nýjum formanni Sjálfstæðisflokksins tekst að lesa í undirstrauma íslensks þjóðfélags og sannfæra almenning um að hann hafi rétta svarið við helstu spurningunum sem brenna á vörum fólks.