
Fyrsta fartölvan leit dagsins ljós árið 1981. Tölvan hét Osborne 1 og fól í sér fyrirheit um arftaka, sem þó aldrei kom. Maðurinn á bak við tölvuna hét David Osborne. Viðbrögð hans við harðnandi samkeppni á fartölvumarkaðnum er skólabókardæmi í viðskiptafræði um slæmar afleiðingar vanhugsaðra aðgerða.
David Osborne var doktor í efnaverkfræði og höfundur fjölmargra handbóka um tölvur og tæknimál. Osborne skrifaði lengi vel dálka í tæknitímaritið Interface Age. Þar lagði hann áherslu á hreyfanleika tölva. Það er að segja, ef tölvur ættu að koma að gagni, þá yrði að vera hægt að færa þær auðveldlega frá einum stað til annars.
Osborne 1
Í raun má segja að Osborne 1 fartölvan hafi verið brautryðjandi á fleiri sviðum en því einu að vera fartölva. Osborne 1 hafði nefnilega yfir að ráða fyrsta hugbúnaðarvöndlinum, en einkatölvur þess tíma voru alla jafna ekki með slíkan búnað. Tölvan, sem kostaði rúma 1.700 dollara, sem þótti dýrt í þá daga, innihélt meðal annars WordStar ritvinnslu, SuperCalc töflureikni, dBase II gagnagrunn og CBASIC og MBASIC. Þá gekk tölvan á 4 MHz Z80 örgjörva, var með tvö
diskettudrif (annað þurfti til að ræsa tölvuna) og lyklaborð í lokinu.
Fartölvan sló samstundis í gegn og þegar best lét framleiddi fyrirtæki Osbornes 10.000 fartölvur í hverjum mánuði. Fljótlega hófu aðrir tölvuframleiðendur að feta í fótspor Osbornes og settu á markað keimlíkar fartölvur á viðráðanlegu verði. Tölvurnar breyttust á skömmum tíma, þær urðu minni og léttari og samkeppnin harðnaði óðum. Þegar á leið var fartölva Osbornes orðinn forngripur, 12 kílóa ferðafélagi sem fáir nenntu að drösla með sér.
Vitlaus viðbrögð
Adam Osborne varð að bregðast við með einhverjum hætti. Það verður hins vegar að segjast að viðbrögð hans voru í meira lagi misheppnuð. Þau fólust meðal annars í að tilkynna árið 1983 að fyrirtæki sitt væri með tvær nýjar fartölvur á teikniborðinu. Óheppilegra gat það ekki orðið. Væntanlegir viðskiptavinir héldu að sér höndum við fréttirnar og ákváðu að bíða nýju tölvanna fremur en að kaupa Osborne 1, sem senn yrði úrelt. Afleiðingarnar urðu þær, að eftirspurn eftir Osborne 1 dróst mikið saman. Fyrirtækið dró hins vegar ekki úr framleiðslu á fartölvum og hlóðust þær upp á lager fyrirtækisins. Þetta gat aðeins farið á einn veg: Í september sama ár lýsti fyrirtæki Osbornes yfir gjaldþroti.
Hvort nýjar fartölvur voru á teikniborði Osbornes eður ei skiptir ekki öllu – það er engum blöðum um það að fletta að yfirlýsingar hans eru í bókstaflegri merkingu orðnar að skólabókardæmi um það hvernig ekki á að bregðast við harðnandi samkeppni. Í kennslubókum í viðskiptafræði kallast þetta Osborne-áhrif, en í þeim felst, að þegar fyrirtæki segir nýja afurð væntanlega á markað, þá minnkar eftirspurn eftir eldri afurðum þess. Að lokum verður engin eftirspurn eftir þeim.
Dapurleg endalok
Eftir gjaldþrotaskiptin tók Adam Osborne sér ýmislegt fyrir hendur. Meðal annars ritaði hann endurminningar sínar, Hypergrowth, sem nutu mikilla vinsælda. Þá setti hann á laggirnar fyrirtækið Paperback Software, sem seldi hugbúnað á mjög vægu verði, eða á verði einnar kilju, líkt og heiti fyrirtækisins vísaði í. Eitt forritanna, sem Osborne þróaði svipaði hins vegar mjög til töflureiknisins Lotus 1-2-3. Lotus höfðaði mál gegn Osborne vegna brota á höfundarrétti árið 1987 og fór með sigur af hólmi þremur árum síðar. Osborne varð að sögn kunnugra bugaður maður við þetta.
Þegar líða tók á tíunda áratug síðustu aldar tóku ýmis veikindi að hrjá hann. Osborne fluttist til borgarinnar Kodiakanal, nærri æskuslóðum sínum á Indlandi árið 1992. Heilsu hans hrakaði mikið þegar nær dró aldamótum og hinn 18. mars árið 2003 lést hann af völdum hjartaáfalls. Hann hafði þá nokkrum dögum áður fagnað 64 ára afmælisdegi sínum.