Í seinni heims­styrj­öld­inni vann Alan Turing ásamt úr­vals­hópi breskra stærð­fræð­inga í Bletchley Park á Englandi að þýð­ingu dul­máls­skeyta Þjóð­verja. Þetta var gjöf­ull og frjó­sam­ur tími í lífi Turings því ekki ein­asta vann hann í öfl­ug­um hópi við krefj­andi að­stæð­ur held­ur felldi hann hug til sam­starfs­konu sinn­ar og bað hann henn­ar á end­an­um. En þetta virð­ist hafa verið fyrsta og síðasta stúlk­an í lífi Turings. Hann dró heit­orð sitt til baka á síð­ustu stundu vegna kyn­hneigð­ar sinn­ar sem hann hafði falið ræki­lega fyrir sam­starfs­fólki sínu.

Heil­inn kort­lagð­ur

Talið er að vinna stærð­fræð­ing­anna í Bletchley Park hafi auð­veld­að sig­ur Breta á nas­ist­um Þjóð­verja til muna og hlaut Turing heið­urs­orðu bresku krún­unn­ar fyrir vinnu sína. En Turing sett­ist ekki í helg­an stein að stríði loknu held­ur hélt hann ótrauður áfram rann­sókn­um sín­um og þró­un­ar­starfi. Gerði hann sér fljótt grein fyrir tak­mörk­un­um sín­um og nam um stund tauga- og líf­eðl­is­fræði við háskólann í Cambridge með það fyrir aug­um að víkka sjón­deild­ar­hring sinn og þekk­ingu. Þetta hafði af­ger­andi áhrif og skrif­aði hann í kjöl­far­ið mikla rit­gerð þar sem hann benti á auk­in tengsl mann­hug­ar og tölva. Komst hann að þeirri nið­ur­stöðu að með því að skrá ná­kvæm­lega tauga- og boð­einda­kerfi manns­ins mætti búa til tölvu sem líkti í einu og öllu eftir manns­hug­an­um. Taldi hann að kenna mætti tölv­um ótelj­andi hluti og ætti að vera mögu­legt þegar best léti að láta þær halda uppi sam­ræð­um og jafn­vel slá á létta strengi. Nið­ur­stöð­ur hans vöktu að von­um at­hygli og heyrð­ust há­vær­ar gagn­rýn­is­radd­ir sem urðu til þess að fjár­magn til þró­un­ar­vinnu hans var stöðv­að auk ?ess sem hin bylt­inga­kennda rit­gerð hans var ekki gef­in út fyrr en að hon­um látn­um.

      Að von­um reidd­ist Turing vegna þessa og sagði um­svifa­laust upp. Krefj­andi vinna í tíu ár hafði tekið sinn toll og til að losa um streitu og byggja lík­amann upp á nýj­an leik tók Turing upp á því að hlaupa mara­þon. Náði hann svo góð­um ár­angri að litlu mun­aði að hann næði lág­mark­inu sem ?urfti til að komast á Olymp­íu­leik­ana 1948.

Maddam­an

Turing sat ekki lengi auðum hönd­um. Hlaut hann fljót­lega stöðu yf­ir­manns þró­un­ar­mála hjá rann­sókn­ar­mið­stöð há­skól­ans í Manchest­er en þar voru gerð­ar til­raun­ir til að þróa full­komn­ustu tölvu sem sög­ur fóru af. Hét verk­efn­ið MADAM (stytt­ing á „Manchest­er Autom­at­ic Digi­tal Machine) og var hún, eins og nafn­ið gef­ur til kynna, geysiöflug tölva sem leyst gat flókn­ar þraut­ir. Turing var sann­færð­ur um að „Maddam­an" væri það sem hann leit­aði að og gerði hann fjöldi próf­ana á henni sem meta áttu mögu­lega gervi­greind henn­ar. Próf þessi hafa síð­an geng­ið und­ir nafn­inu Turing - próf og hafa oft­sinn­is verið not­uð eftir þetta. Fram­tíð­in var svo sann­ar­lega á næsta leiti. En þá gripu ör­lög­in óvænt í taumana.

Óvænt enda­lok

Árið 1951 var Turing hand­tek­in fyrir þá sök eina að vera sam­kyn­hneigð­ur og missti hann starf sitt í kjöl­far­ið. Til að komast hjá fang­els­un stó hon­um til boða að gang­ast und­ir horm­óna­með­ferð í eitt ár og átti hún ef best léti, að „leið­rétta" kyn­hneigð hans. En af­leið­ing­arn­ar voru skelfi­leg­ar. Brjóst hans stækk­uðu óeðli­lega mikið og lagð­ist hann vegna alls þessa í þung­lyndi.

Alan Turing fannst lát­inn á gólfi íbúð­ar sinn­ar hinn 7. júní árið 1952. Hafði hann borðað epli sem dýft hafði í blá­sýru og var dán­ar­or­sök­in sögð sjálfs­morð. Hann var rétt rúm­lega fer­tug­ur.

      Hvað sem kyn­hneigð og ótíma­bæru and­láti All­ans Turing líð­ur er eng­um blöð­um um það að fletta að hann á stór­an þátt í þró­un nú­tíma­tölva. Vís­inda­menn vitna enn í grein­ar hans enda hefur mun­ur á greind tölva og manna minnk­að til muna. Og í ein­hverj­um til­vik­um kunna þær að hafa skák­að mann­in­um.